Vehhabilik nasıl ortaya çıktı?

Harun YILDIZ cevapladı

Vehhabilik nasıl ortaya çıktı?

Vehhâbîlik, XVIII. yüzyılda Arap Yarımadası'nda kurucu kişilik olarak, Muhammed b. Abdülvehhâb’ın faaliyetleri sonucunda ortaya çıkmıştır. 1703 tarihinde bugünkü Riyad şehrine yakın bir köy olan Uyeyne’de doğan Muhammed b. Abdülvehhâb, ilk tahsilini babası, Abdülvehhâb b. Süleyman’dan aldı. Abdülvehhâb b. Süleyman, bölgede fetva ve dersler veren bir kadıydı. Hanbelî fıkhı ile Selef mezhebini babasından öğrenen Muhammed b. Abdülvehhâb, küçüklüğünden itibaren Tefsir, Hadis ve Akaid kaynaklarını okumaya ve dinî meseleleri araştırmaya başladı. Daha sonra hac yapmak amacıyla Mekke ve Medine’yi ziyaret eden Muhammed b. Abdülvehhâb, burada ilmi faaliyetlere katıldı ve Abdullah b. İbrahim en-Necdî, Süleyman el-Kürdî ve Muhammed Hayat es-Sindî gibi dönemin önde gelen alimlerinden dersler aldı. Bu süreçte onun açısından kırılma noktası diye nitelenebilecek şey, İbn Teymiyye’nin fikirleri ile karşılaşmasıydı, zira bu fikirlerden ciddi biçimde etkilendi. Hayatının bundan sonra döneminde artık İbn Teymiyye’nin fikirlerini yeniden canlandırma çabası içine girecektir. Ardından Basra, Bağdat, Şam, Hemedân ve Isfahan gibi İslam dünyasının önemli şehirlerini gezdi ve buralarda yine pek çok alim ve düşünürle tanışarak onlarla fikir alışverişinde bulundu. Muhammed b. Abdülvehhâb, babasının 1740 yılında ölümü üzerine “el-Emru bi’l-Ma’rûf ve’n-Nehyu ani’l-Münker (İyiliği emretme ve kötülüğü yasaklama)” prensibini ilan ederek görüş ve faaliyetlerini artık daha açık ve aktif bir şekilde ortaya koymuştur.

Aksiyoner ve karizmatik bir kişiliğe sahip olan Muhammed b. Abdülvehhâb, memleketi Uyeyne’ye ve arkasından Riyad’a çok yakın bir yer olan Dir’iye’ye gelir. Burada yine onun hayatında dönüm noktası niteliğinde olan bir hadise gerçekleşecektir. Bu bölgenin emiri olan Muhammed b. Suûd ile alim-emir işbirliğine dayalı siyasal içerikli bir anlaşma imzalayarak artık Vehhâbî devletinin temellerini atmış olur (1157/1744). Artık fikirlerini yaymak için sağlam bir siyasal destek bulan Muhammed b. Abdülvehhâb, böylece fikirlerini daha rahat bir şekilde savunma ve yayma imkanına kavuşmuş olur. İbn Abdülvehhâb, insanların içlerinde bulunduğu şirk ve bid’atlerden kurtulmaları gerektiğini söyler ve kısa zamanda etrafına pek çok bedevî kökenli insan toplar, onlarla çevreye kan ve şiddet saçar ve ömrü bu şekilde çetin mücadelelerle geçer. Temelleri Muhammed b. Abdülvehhâb tarafından atılan Vehhâbîlik, onun 1792 yılında öldüğü dönemde artık Muhammed b. Suûd liderliğinde devletleşme aşamasına gelmiştir.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Cevaplayan Hakkında
Harun YILDIZ

Aktif akademik hayatına Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde devam eden Prof. Dr. Harun Yıldız, ağırlıklı olarak, İslam Mezhepleri Tarihi, Çağdaş Dini Akımlar ve Gruplar, Günümüz Dünyasında Müslüman Azınlıklar, Bilim Tarihi ve Felsefesi gibi alanlarda çalışmalarını yürütmektedir. Prof. Dr. Harun Yıldız, aynı zamanda görev aldığı üniversitede, Mezhepler Tarihi, İslam Mezhepleri Tarihine Giriş, Erken Dönem İslam Mezhepler, Türkiye’de Alevilik ve Bektaşilik, Klasik İslam Mezheplerinin Oluşum Süreçleri vb. konularda dersler vermektedir.

KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun