Tarihte Korsan kime denir?

Selahattin DÖĞÜŞ cevapladı

Tarihte Korsan kime denir?

Tarihte korsanlık, meşru ve saygıdeğer bir meslek olarak görülen belli kuralları ve kanunları olan bir faaliyettir. Savaş zamanında düşmanın deniz ticaretini sekteye uğratmak için devletler tarafından geçici olarak göreve alınan gemiler ve kaptanlar bir izin belgesi alarak hizmetine girdikleri devletin bayrağını taşıyarak bir çeşit ticaret savaşı yaparlardı. İslam’ın gaza anlayışının bir gereği olarak karada sınır boylarında öncü kuvvet göreviyle mücadele veren akıncıların benzeri denizlerde korsanlık şeklinde devam etmiştir. Korsan kavramı (İng. corsair), deniz eşkıyası, haydudu (İng. piracy), kelimesinden farklı bir anlam taşır. Ortaçağlarda Türk korsan kelimesini de türeten corso ve corsair kavramları kullanılırken, denizcilik faaliyetlerinde pirate yani eşkıya ve haydut kelimeleri kullanılmazdı.

Korsanlık meşru bir faaliyeti tanımlıyordu. Bir siyasi otoritenin koruması altında hareket eden ve etseler de uluslararası anlaşmalara uymakla mesul Akdeniz korsanlığının töre ve adetlerine saygılı denizcilere korsan denilmekteydi. Braudel’in deyimiyle, “korsanlık, canlı adetleri, nizamları ve tekrar eden diyalogları ile yerinde olgunlaşmış kadim bir deniz eşkıyalığıdır. Hırsızlar ve soyulanlar adeta mükemmel bir oyun gibi önceden anlaşmamışlarsa da hep tartışmaya ve uzlaşmaya hazırdırlar”. Osmanlılar, kendi korsanları için levent ya da gönüllü levent tabirini kullandılar ki bu korsanlar, hukuk dışına çıktıkları zaman ‘harami levent’ olarak adlandırılmış ve cezalandırılmıştır. Faaliyetlerinin arkasındaki meşruiyeti bir hükümdardan alan Hıristiyan korsanlardan farklı olarak Osmanlılar, korsanlarını gaza ve cihat yani İslami bir görev yerine getirir bir şekilde sunmaktaydı. Levent ile korsan arasındaki bu anlamda bir fark göze çarpmakta. Prof. İnalcık, Osmanlı korsanlarını deniz gazileri olarak anarken, Prof. Bostan, karanın gazileri gibi Osmanlı korsanlarının İslam hukukuna uygun bir kutsal savaş yaptıklarını savunmuştur. Bu korsanlar savaş zamanları dışında bağımsız hareket ederlerdi. Ünlü birer denizci olan Kemal Reis, Turgut Reis, Hızır Reis (Barbaros Hayreddin Paşa) vd. aslında birer korsandılar ve sonradan devlet hizmetine girmişlerdi.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Cevaplayan Hakkında
Selahattin DÖĞÜŞ

Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi'nde Osmanlı sosyal tarihi üzerine çalışmalar sürdüren Selahattin Döğüş profesör doktor olarak öğretim üyeliği yapmaktadır.

KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun