Haricilik nasıl ortaya çıktı?

Harun YILDIZ cevapladı

Haricilik nasıl ortaya çıktı?

Hâricîler’in kökleri Hz. Osman dönemine gitmekle birlikte, müstakil bir siyasal grup olarak ortaya çıkışları, Hz. Ali dönemine ve bu dönemde gerçekleşen Sıffîn savaşına dayanır. Sıffîn Savaşı’nın gerçekleştiği ortam, Hâricîlerin artık müstakil bir grup olarak ortaya çıkışına zemin hazırlamıştır. Hâricîler, Sıffîn Savaşı’nda gerçekleşen Hakem Olayı’na Allah’ın hüküm verdiği bir meselede başkaları hakem yapıldığı gerekçesiyle karşı çıkmışlar, arkasından Hz. Ali’nin grubundan ayrılarak onunla çetin bir mücadeleye girişmişlerdir. Bu yüzden Hz. Ali’yle aralarında Nehrevân savaşı gerçekleşmiş (38/658) ve bu savaşta Hâricîlerin çoğunluğu öldürülmüştür. Ancak yine de Hz. Ali’yle mücadeleden vazgeçmemişler, sonuçta gerçekleştirmiş oldukları bir suikastle onu öldürmüşlerdir (40/661).

Bu süreçten sonra Hâricî gruplar, etkin bir muhalefet hareketi olarak hem Emevîler, hem de Abbasîler gibi siyasal iktidarlarla çetin bir mücadeleye girişmişlerdir. Emevîler ve Abbasîler dönemi, Hâricîler için bir teşekkül dönemi olmuş, bu dönemde artık onların temel fikirleri ortaya çıkarak, Ezârika, Necedât, Sufriyye ve İbâdıyye gibi ana grupları oluşumunu tamamlamıştır. Bu yüzden bu dönem, Hâricîlik fikrinin ana omurgasıyla teşekkülü ve tarihsel gelişimi açısından önemlidir. Bu süreçte her ne kadar dört ana grup ortaya çıkmış olsa da, dikkatle bakıldığında Hâricîlik hareketi içerisinde iki ana damarın bulunduğu görülür; Birincisi, İslam toplumlarındaki Hâricîlik algısını önemli ölçüde belirleyen Ezârika, diğeri ise adeta bu algının içinde kaynayıp buhar olan İbâdîlik ile diğer ılımlı gruplardır. Ezârika, kendi görüşlerini kutsallaştırırken kendisinden farklı olan diğer grupları İslam dışında değerlendirerek bütünüyle dışlamıştır. İbâdîlik başta olmak üzere diğer gruplar ise daha ılımlı ve yumuşak bir söylem ortaya koyarak uzlaşma ve fikir alışverişine açık bir yöntemi öne çıkarmışlar; bu yüzden olsa gerek günümüze kadar yaşama imkanını elde etmişlerdir. 

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Cevaplayan Hakkında
Harun YILDIZ

Aktif akademik hayatına Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde devam eden Prof. Dr. Harun Yıldız, ağırlıklı olarak, İslam Mezhepleri Tarihi, Çağdaş Dini Akımlar ve Gruplar, Günümüz Dünyasında Müslüman Azınlıklar, Bilim Tarihi ve Felsefesi gibi alanlarda çalışmalarını yürütmektedir. Prof. Dr. Harun Yıldız, aynı zamanda görev aldığı üniversitede, Mezhepler Tarihi, İslam Mezhepleri Tarihine Giriş, Erken Dönem İslam Mezhepler, Türkiye’de Alevilik ve Bektaşilik, Klasik İslam Mezheplerinin Oluşum Süreçleri vb. konularda dersler vermektedir.

KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun