Çağrı bey tahtı neden kardeşi Tuğrul beye bıraktı?

Cihan PİYADEOĞLU cevapladı

Çağrı bey tahtı neden kardeşi Tuğrul beye bıraktı?

Selçuklular hakkında merak edilen en ilginç, bir o kadar da tartışmaya açık olan mesele belki de budur. Çağrı Bey, büyük olmasına -Çağrı 990, Tuğrul 993 doğumludur- ve devletin kurulmasındaki büyük etkisine rağmen neden sultanlığı kardeşi Tuğrul Bey’e bırakmıştır? Aslına bakılırsa bu soruya kesin bir cevap vermek mümkün değil. Sadece mevcut bilgiler üzerinden bir yorum yapmak mümkün olabilir. Öncelikle bana göre bağımsızlığın kazanılmasında Çağrı Bey’in etkisi, Tuğrul Bey’den çok daha fazladır. Nitekim Tuğrul Bey, biri Dandanakan Savaşı’ndan hemen önce iki kez Horasan’dan, dolayısıyla Gazneliler’in hâkimiyet bölgesinden uzaklaşmak için görüş bildirmiş ve bu görüş destek bulmuştur. Ancak iki seferde de onu ve diğer Selçuklu liderlerini bundan vaz geçiren Çağrı Bey’dir. Bunun sonucunda Dandanakan Savaşı’nın yapılmasına karar verilmiş ve neticesinde devlet kurulmuştur. Buna rağmen Çağrı Bey’in sultanlığı Tuğrul Bey’e bırakmasını sebebi nedir?

Bunun sebebini anlamak için 1063 yılındaki değil, 1040 yılında, yani devlet kurulduktan hemen sonraki Selçuklu’ya bakmak gerekir. 1040 yılında var olan devlet, küçük sayılabilecek bir coğrafyadan ibarettir. Paylaşım yapılırken orada bulunan hiç kimse Tuğrul Bey’in sadece on beş yıl sonra Bağdad’ı ele geçireceğini eminim ki düşünmemiştir. Sonuç olarak ülke üçe bölünmüş ve her üç hanedan mensubu kendi hâkimiyet bölgesini yönetme hakkına sahip olmuştur. Var olan küçük hâkimiyet bölgesinde kimin sultan olduğunun pek de önemi yoktur. Ayrıca Çağrı Bey, yapılan paylaşımda en zengin ve düzenli bölgeyi almıştır. Nitekim daha sonraları iki kardeş arasında geçen bir mektuplaşmada Tuğrul Bey ağabeyine “ Sen Horasan’ı zapt ettin. Orası bayındır bir ülke oldu­ğu halde sen tahrip ettin… Ben ise benden öncekiler tarafından tahrip ve imha edilmiş bir ülkeye geldim.” diyerek bunu desteklemektedir. Bununla birlikte uyumlu ve kucaklayıcı bir kişiliğe sahip olan Tuğrul’un halk nazarında daha fazla destek bulabileceği de düşünülmüş olabilir. Bu konuda en sık dillendirilen ise Tuğrul Bey’in çocuğunun olmaması, sultanlığın yüksek ihtimalle Çağrı Bey’in evlatlarına geçeceği için Çağrı Bey sultanlık hususunda ısrarcı olmadığıdır. Ayrıca iyi bir asker olan Çağrı Bey’in kendi hâkimiyet bölgesinde Karahanlılar ve Gazneliler ile yapılan pek çok mücadelede komutanlık yapmadığı/yapamadığını da göz ardı etmemekte fayda var. Bunun da tek açıklaması onun hastalığı olabilir.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun