Yiğit Bir Gazi: Hamza Bey

Yiğit Bir Gazi: Hamza Bey

Osmanlıların ilk sadrazamları arasında yer alan Hamza Bey, Sultan II. Murad döneminde Osmanlıların gerek Anadolu’da gerek Balkanlar’da gösterdiği yayılma ve güçlenme hamlesinin önemli kahramanlarından birisidir. Cesareti ve azmi ile dikkat çeken büyük bir gazi olarak tarihteki yerini almıştır.

BEYAZ TARİH / MAKALE

Kuruluş döneminde büyük sadrazamlardan ve Osmanlı Devleti’ne önemli hizmetleri bulunan Bayezid Paşa’nın kardeşi olan Hamza Bey, Amasya doğumlu olmakla birlikte, doğum tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Babasının adı ise Yahşi’dir.

Bayezid Paşa’nın İntikamı

Hamza Bey, Adalar Denizi (Ege Denizi) üzerinde akınlarına başlamadan iki yıl önce, II. Murad’ın emri ile Aydınoğlu Cüneyd Bey’in üzerine sefere memur edildi. Cüneyd Bey’in yıllar önce, Düzmece Mustafa İsyanı’nda ağabeyi Bayezid Paşa’nın II. Murad ile olan yapmış olduğu planı sezen ve onun Mustafa’nın yanına geldikten kısa bir süre sonra öldürülmesine neden olan Cüneyd Bey’den intikam alma fırsatı önüne geldi. Yapılan savaşta Aydınoğlu kuvvetlerinin yenilmesi sonucu Cüneyd Bey İpsala Kalesi’ne kaçtı ve Hamza Bey, kuvvetleri ile onu bu kalede kuşattıktan bir müddet sonra teslim oldu. Fakat Hamza Bey, teslim olan Cüneyd Bey’i ve oğlunu öldürerek intikamını da aldı.

Deryada Esen Bir Fırtına

Hamza Bey, 1417’de Cenevizliler ile Çanakkale’nin Lâpseki mevkiinde yapılan savaşta Saruca Paşa ve Çavlı Bey ile birlikte orduya komuta etti, fakat Osmanlı bu savaştan yenik ayrıldı. Hamza Bey ise emrindeki gemilerle başarılı bir savunma gerçekleştirse de bu sonucu değiştiremedi. Savaşın ardından Hamza Bey, Gelibolu tersanesinde 40 filodan oluşan bir donanma oluşturduktan sonra 1428’de deryaya açılarak Adalar Denizi’nde pek çok adayı yağmaladı. Ertesi sene II. Murad’ın başında olduğu Osmanlı ordusu ile Rumeli Seferi’ne çıkarak, Selanik’in alınmasında büyük bir katkı sağladı.

Hamza Bey’in donanmadaki kaptanlığı Fatih döneminde de devam etti. İstanbul’un kuşatılması sırasında Baltaoğlu Süleyman Bey’in boğazdan Haçlı donanmasına ait filonun geçmesine engel olamaması nedeniyle Sultan II. Mehmed, Kaptan-ı Deryalığa Hamza Bey’i getirdi. Kendisi gemilerin karadan Haliç’e indirilmesi emri de dâhil, kuşatma sırasında aldığı görevini layığıyla yerine getirerek İstanbul’un fethinde rol oynadı. Sonrasında tersane ve donanmanın bulunduğu Gelibolu sancak beyliği görevi de kendisine verildi.

Fatih’in Ege adalarını ele geçirme stratejisi çerçevesinde İmroz, Limni ve Taşoz adalarını fethederek Osmanlı’ya kazandırdı. Fakat sonrasında korsanlık faaliyetleri nedeniyle Rodos Şövalyeleri’nin elindeki diğer Ege adalarını almakla vazifelendirildiğinde donanması ile başarısız olunca Fatih tarafından Kaptan-ı Deryalık’tan azledildi.

Son Görev ve Şehadeti

"Kazıklı Voyvoda" lakaplı Eflak prensi III. Vlad’ın yaptıklarının bardağı taşırmaya başlaması üzerine Fatih Sultan Mehmed tarafından vazifelendirilen Hamza Bey, Eflak’a elçi olarak gönderildi. Uluslararası diploması teamüllerini hiçe sayan Vlad, Hamza Bey’i şehit etti. Böylelikle Ağabeyi Bayezid Paşa gibi Hamza Bey’in de ölümü Rumeli topraklarında gerçekleşmiş oldu.

İmar Faaliyetleri ve Kültür Mirası

Selanik’in yeniden fethinden sonra Hamza Bey, şehirde bir cami yaptırdı. Başarılı donanma komutanlığı, yani kaptanlığı nedeniyle Gelibolu’nun bugünkü Hamza Köy’ü adını bu deniz kahramanından almakla birlikte; ölümünden sonra oğulları tarafından kendisine Bursa’da türbe yapılmış ve kendisi buraya defnolunmuştur.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakça

AŞIKOĞLU AHMED; (1332), Tevârih-i Âl-i Osman, Aşık paşa-zâde Tarihi (neşr. Ali Bey), (Birinci Baskı), Matbaa-i Âmire, İstanbul.

BARKAN, Ömer Lütfi; (1999),“Osmanlı İmparatorluğu’nda Kolonizatör Türk Dervişleri”, Türkler, IX, (ed. Güler Eren), Yeni Türkiye Yayınları, s. 133-153.

BAŞTAV, Şerif; (1999), “Osmanlı İmparatorluğu’nun Kuruluşunda Bizans ve Avrupa”, Osmanlı, I, (ed. Güler Eren), Yeni Türkiye Yayınları, s. 169-175.

EMECEN, Feridun M. (1997), “Osmanlı’nın Batı Anadolu Türkmen Beylikleri Fetih Siyaseti: Saruhan Beyliği Örneği”, Osmanlı Beyliği (1300-1389), (ed. Elizabeth A. Zachariadou), (çev. Gül Çağalı Güven, İsmail Yerguz, Tülin Altınova), Tarih Vakfı Yurt Yayınları, s.34-41.

 ______________; (1999a), “Siyasî ve Jeopolitik Dinamikler Hakkında Bazı Mülahazalar (100- 1389)”, Beylikten Cihan Devleti’ne Tebliğler ve Tartışmalar, (haz. Bahaeddin Yediyıldız- Yücel Hacaloğlu), 3-4 Aralık, Eskişehir.

 ______________; (1999b), Osmanlı Devleti’nin Kuruluşundan Fetret Dönemine”, Türkler, IX, (ed. Güler Eren), Yeni Türkiye Yayınları, s. 156-178.

FİNKEL, Caroline; (2007), Rüyadan İmparatorluğa Osmanlı, (Birinci Baskı), Timaş Yayınları, İstanbul.

GİBBONS, Herbert A.; (1998), Osmanlı İmparatorluğu’nun Kuruluşu, (çev. Ragıp Hulusi), (Birinci Baskı), 21. Yüzyıl Yayınları, Ankara.

GIESE, Friedrich; (2005), “Osmanlı İmparatorluğu’nun Kuruluşu Meselesi”, Söğüt’ten İstanbul’a, Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu Üzerine Tartışmalar (derl: Oktay ÖzelMehmet Öz), İmge Kitabevi, s. 149-177.

HADİDÎ; (1991), Tevârih-i Âl-i Osman (1299-1523), (haz. Necdet Öztürk), (Birinci Baskı), Marmara Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Yayınları, İstanbul.

İBN-İ KEMAL; (1970), Tevârih-i Âl-i Osman, I. Defter, (haz. Şerafettin Turan), (Birinci Baskı), TTK. Yayınları, Ankara.

İMBER, Colin; (2005), “Osmanlı Hanedan Efsanesi”, Söğüt’ten İstanbul’a, Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu Üzerine Tartışmalar, (derl. Oktay Özel-Mehmet Öz), İmge Kitabevi, s. 243- 271.

İNALCIK, Halil; (1999), “Osmanlı Tarihine Toplu Bir Bakış”, Osmanlı, I, (ed. Güler Eren), Yeni Türkiye Yayınları, s.37-118.

Söğüt’ten İstanbul’a, Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu Üzerine Tartışmalar, (derl. Oktay Özel-Mehmet Öz), İmge Kitabevi, s. 301-340.

İNBAŞI, Mehmet; (1999), “Balkanlar’da Osmanlı Hâkimiyeti ve İskân Siyaseti”, Türkler, IX, (ed. Güler Eren), Yeni Türkiye Yayınları, s. 154-164.

JENNİGS, Ronald C.; (2005), “Gazi Tezi Üzerine Bazı Düşünceler”, Söğüt’ten İstanbul’a, Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu Üzerine Tartışmalar, (derl. Oktay Özel- Mehmet Öz), İmge Kitabevi, 429-443.

JORGA, Nicolae; (2005), Osmanlı İmparatorluğu Tarihi, I, (çev. Nilüfer Epçeli), (Birinci Baskı), Yeditepe Yayınları, İstanbul.

KÖPRÜLÜ, Orhan Fuat; (1999), “Osmanlı Devleti’nin Kuruluş ve Gelişmesinde İtici Güçler”, Osmanlı, I, (ed. Güler Eren), Yeni Türkiye Yayınları, s. 153-160.

KÖPRÜLÜ, M. F.; (1984), Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu, Akçağ Yayınları, Ankara.

ÖZ, Mehmet; (1999), “Tarihî ve Sosyolojik Açıdan Osmanlı Beyliği”, Beylikten Cihan Devleti’ne Tebliğler ve Tartışmalar, (haz. Bahaeddin Yediyıldız- Yücel Hacaloğlu),3-4 Aralık, 1999, Eskişehir.

ÖZCAN, Abdülkadir; (1996),“Türkler’de Gazâ Ruhu ve Bunun Osmanlılardaki Tezahürü”, Söğüt X. Osmanlı Sempozyumu, s. 59-72.

TANERİ, Aydın, “Bayezid Paşa” TDV İA. C5.

 

DİĞER MAKALELER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun