Alim Bir Gazi: Sinanüddin Fakih Yusuf Paşa

Alim Bir Gazi: Sinanüddin Fakih Yusuf Paşa

Hayatı hakkında çok az bilgiye ulaşılabilen Sinânüddîn Fakih Yusuf Paşa, Orhan Bey dönemin önemli vezirleri arasında yer almakla beraber Rumeli’nin fethinde katkısı olan gazilerden biri olarak da görülür. Alim ve derviş kişiliği ile ön plana çıkan Yusuf Paşa, bir alimin hem devlet işlerinden hem de gazada yer alabileceğinin de güzel bir örneğidir.

BEYAZ TARİH / MAKALE

Osmanlı kuruluş döneminin önemli simalarından Sinânüddin Fakih Yusuf Paşa’nın doğum tarihi bilinmemekle birlikte, XIV. yüzyıl içerisinde Osmanlı Devleti’nde görev yapması nedeniyle kendisinin bu yüzyıl başında doğmuş olması kuvvetle muhtemeldir. Ailesi hakkındaki bilgiler ise, nispeten daha fazladır. Annesinin adı kaynaklarda geçmese de, dedesinin adı Mecdüddin İsâ’dır. Babasının, Osmanlı Devleti’nin kurulmasında maddi manevi büyük katkıları olan Âhi teşkilatının önemli temsilcilerinden Muslihiddin Musâ olmasının bilinmesiyle, kendisinin bir devşirme değil; Osmanlı kuruluş döneminin bir geleneği olarak aristokrat "gâzi Türkmen" geleneğine ait bir soydan geldiği rahatlıkla söylenebilir.

Maalesef ki bu kıymetli Osmanlı devlet adamı hakkında kaynakların bize aktardığı bilgiler çok azdır. Kendisinin medrese eğitimi aldığı;  fıkıh, kelâm, tefsir, tasavvuf gibi yüksek dinî ilimlerde uzmanlaştığı bilinmektedir. Bu bilgiden hareketle, yüksek tahsilinin sonucunda müderrislik görevinde bulunmuş olması, kuvvetli olasılıklardan biri olarak karşımıza çıkmaktadır.

Osmanlı Devlet Adamı Olarak Yusuf Paşa

Sinânüddin Fakih Yusuf Paşa, devlet hizmetine girdikten sonra devlet kademelerinde yükselerek vezir-i âzamlık makamına kadar geldi. Başvezirliğe geliş tarihi 1349 olup, kesintisiz olarak 1364’e kadar bu görevde kaldı. Osmanlı tarihi boyunca bu mevkide en uzun süre kalmayı başaran ender sadrazamlardandır. Böylelikle Yusuf Paşa, Orhan Gâzi’nin son, I. Murad’ın ilk ve en önemli vezirlerinden biri oldu. I. Murad döneminde devlet içerisinde yapılan köklü değişiklikler ve merkezî devlet olma yolunda atılan adımlarda bu bilge vezir, önemli rol oynadı. İlmiye alanında Enderun’un kurulması, askerî dalda Pençik sisteminin oluşması, siyasî alanda merkezileşme çalışmaları, sosyal hayatla ilgili olarak İskân politikası onun katkı sunduğu devlet politikaları ve görevlerindendir. Bunun nedeni hiç kuşku yok ki âlim bir zat olması, devlet terbiyesi alması, başvezirliğe kadar geçen süreçte aldığı devlet görevleriyle adeta pişmesi ve devlet mefhumunu tanıması/öğrenmesi başarılarının ve bu görevlerde bulunmasının temelini oluşturur. Osmanlı’nın Anadolu ve Balkan coğrafyalarında giriştiği kapsamlı fetih hareketlerinde de bir başvezir olarak askerî alanda önemli katkılarda bulunmuştur. Osmanlı kuruluşunda ve Fatih Sultan Mehmed zamanına kadarki kuruluş evresinde büyük katkıları olan, en önemli aristokrat aile konumundaki Çandarlılar/Çandaroğulları ailesi, bu büyük pozisyonuna asıl olarak Sinânüddin Fakih Yusuf Paşa’nın vezaretinden sonra kavuşmuştur.

Efsaneler ve Gerçekler Arasında Yusuf Paşa’nın Tartışmalı Karakteri/Varlığı

Bilindiği üzere Osmanlı’nın kuruluş ve ilk yılları hakkındaki bilgiler çoğunlukla geç dönem tarihli olmasının yanı sıra, bu dönemdeki pek çok karakter hakkında efsane ve gerçekler iç içe geçmiş durumda. Bu vaziyetten nasibini alan şahsiyetlerden biri de Osmanlı’nın bu güçlü veziri Sinânüddin Fakih Yusuf Paşa’dır. Hakkında kaynaklarda hemen hemen yok denecek kadar az bilgi olması, kendisinin gerçekte var olmadığı, hayal ürünü efsanevî bir kişi olduğu izlenimini bir kısım tarihçilerde uyandırmış ve kendileri bu düşüncelerini verdikleri eserlerde de yazıya geçirmişlerdir. Bu düşüncenin karşısında olarak, İsmail Hakkı Uzunçarşılı ve İsmail Hami Danişmend Türk tarihçiliğinin büyük isimleri Sinânüddin Fakih Yusuf Paşa’nın gerçekte yaşadığı ve Osmanlı Devleti’nde başvezirlik yaptığını söylerler.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakça

AHMEDÎ; (1983), İskender-nâme, İnceleme-Tıpkıbasım, (haz. İsmail Ünver), (Birinci Baskı), Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara.

AŞIKOĞLU AHMED; (1332), Tevârih-i Âl-i Osman, Aşık paşa-zâde Tarihi (neşr. Ali Bey), (Birinci Baskı), Matbaa-i Âmire, İstanbul.

BARKAN, Ömer Lütfi; (1999),“Osmanlı İmparatorluğu’nda Kolonizatör Türk Dervişleri”, Türkler, IX, (ed. Güler Eren), Yeni Türkiye Yayınları, s. 133-153.

BAŞTAV, Şerif; (1999), “Osmanlı İmparatorluğu’nun Kuruluşunda Bizans ve Avrupa”, Osmanlı, I, (ed. Güler Eren), Yeni Türkiye Yayınları, s. 169-175.

EMECEN, Feridun; (1999), Osmanlı Devleti’nin Kuruluşundan Fetret Dönemine”, Türkler, IX, (ed. Güler Eren), Yeni Türkiye Yayınları, s. 156-178.

FİNKEL, Caroline; (2007), Rüyadan İmparatorluğa Osmanlı, (Birinci Baskı), Timaş Yayınları, İstanbul.

GİBBONS, Herbert A.; (1998), Osmanlı İmparatorluğu’nun Kuruluşu, (çev. Ragıp Hulusi), (Birinci Baskı), 21. Yüzyıl Yayınları, Ankara.

GIESE, Friedrich; (2005), “Osmanlı İmparatorluğu’nun Kuruluşu Meselesi”, Söğüt’ten İstanbul’a, Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu Üzerine Tartışmalar (derl: Oktay ÖzelMehmet Öz), İmge Kitabevi, s. 149-177.

GÖKBİLGİN, M. Tayyib, (1988), “Orhan”, İA, IX, s. 401-431.

HADİDÎ; (1991), Tevârih-i Âl-i Osman (1299-1523), (haz. Necdet Öztürk), (Birinci Baskı), Marmara Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Yayınları, İstanbul.

İBN-İ KEMAL; (1970), Tevârih-i Âl-i Osman, I. Defter, (haz. Şerafettin Turan), (Birinci Baskı), TTK. Yayınları, Ankara.

İNALCIK, Halil; (1999), “Osmanlı Tarihine Toplu Bir Bakış”, Osmanlı, I, (ed. Güler Eren), Yeni Türkiye Yayınları, s.37-118.

______________; (1985), “Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu Sorunu”, Stities in Otoman Social an Economik History, (çev. Tahir Sünbül), s.71-79.

İNBAŞI, Mehmet; (1999), “Balkanlar’da Osmanlı Hâkimiyeti ve İskân Siyaseti”, Türkler, IX, (ed. Güler Eren), Yeni Türkiye Yayınları, s. 154-164.

JORGA, Nicolae; (2005), Osmanlı İmparatorluğu Tarihi, I, (çev. Nilüfer Epçeli), (Birinci Baskı), Yeditepe Yayınları, İstanbul.

KÖPRÜLÜ, Orhan Fuat; (1999), “Osmanlı Devleti’nin Kuruluş ve Gelişmesinde İtici Güçler”, Osmanlı, I, (ed. Güler Eren), Yeni Türkiye Yayınları, s. 153-160.

KÖPRÜLÜ, M. F.; (1984), Osmanlı Devleti’nin Kuruluşu, Akçağ Yayınları, Ankara.

ÖZ, Mehmet; (1999), “Tarihî ve Sosyolojik Açıdan Osmanlı Beyliği”, Beylikten Cihan Devleti’ne Tebliğler ve Tartışmalar, (haz. Bahaeddin Yediyıldız- Yücel Hacaloğlu),3-4 Aralık, 1999, Eskişehir.

ÖZCAN, Abdülkadir; (1996),“Türkler’de Gazâ Ruhu ve Bunun Osmanlılardaki Tezahürü”, Söğüt X. Osmanlı Sempozyumu, s. 59-72.

DİĞER MAKALELER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun