Milli Mücadele'nin İlk Kıvılcımı 19 Mayıs 1919: Mustafa Kemal Paşa İle Birlikte Samsun'a Çıkanlar

Milli Mücadele'nin İlk Kıvılcımı 19 Mayıs 1919: Mustafa Kemal Paşa İle Birlikte Samsun'a Çıkanlar

Bağımsız Türkiye Cumhuriyeti’nin basamaklarının döşendiği Milli Mücadele süreci, memleketi uğruna canını ortaya koyan binlerce kahramana şahit olduğu gibi bu sürecin tertipli bir şekilde ilerlemesi adına elini taşın altına sokan önemli aktörlere de sahne oldu. Bu sürecin miladı olarak kabul edebileceğimiz Mustafa Kemal Paşa’nın 19 Mayıs 1919 tarihinde Bandırma Vapuru ile Samsun’a çıkışı ise Milli Mücadele'nin dönüm noktalarından birini oluşturdu. Her ne kadar Samsun’a çıkış süreci Mustafa Kemal Atatürk ile sembolleşse de silah arkadaşları onu bu uğurda yalnız bırakmadı. Bu çalışmamızda ise Atatürk’ün Samsun’a çıkışında ona eşlik eden komutanların adı ve rütbeleriyle birlikte bu süreçte Osmanlı ordusunun tümen ve daha üst kademede yer alan komutanlarının adlarından sicil numaralarına kadar olan bilgileri aktaracağız.

BEYAZ TARİH / MAKALE

Mustafa Kemal Paşa, 9. Ordu Müfettişi olarak 18 silah arkadaşıyla birlikte İstanbul’dan 16 Mayıs 1919 günü yola çıktı. Bandırma Vapuru kıyı şeridini takip ederek 17 Mayıs’ta İnebolu’ya, 18 Mayıs’ta Sinop’a uğradı. 19 Mayıs 1919’da Samsun limanına demir attı. Bu tarihsel hareket her ne kadar Mustafa Kemal Atatürk ile özdeşleşmiş olsa da silah arkadaşları onu yalnız bırakmadı. Samsun’a atılan bu önemli adımın ardından ise Mustafa Kemal ve silah arkadaşları Anadolu’ya geçerek Milli Mücadeleyi başlattı. Milli Mücadele’nin sembollerinden olan Samsun’a geçişte Mustafa Kemal Atatürk’ü yalnız bırakmayan silah arkadaşları ise şu şekilde sıralandı:

(Tümg.Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK

(Mrş.)
(1317-P.8)

9. Ordu Müfettişi

ata

(Alb.Mehmet Kâzım DİRİK

(Korg.)
(1315-P.87)

9. Ordu Müfettişliği Kurmay Başkanı

kazım dirik

(Yb.Mehmet Arif (Ayıcı)

(Alb.)
(1317-P.17)

9. Ordu Müfettişliği Kurmay İkinci Başkanı

mehmet arif

(Alb.) İbrahim Refet BELE
(Tümg.)
(1314-P.39)

3. Kolordu Komutanı

refet bele

(Bnb.Hüsrev GEREDE

(Yb.)
(1321-P.5)

Birinci Şube Müdürü

Hüsrev

(Alb.İbrahim Tali ÖNGÖREN

(1309-Tbp.?)

Sağlık Başkanı

İbrahim Tali

(Bnb.İbrahim Refik SAYDAM

(Yb.)
(1321-Tbp.28)

Sağlık Başkan Yardımcısı

AdBnb. İbrahim Refik SAYDAM

(Bnb.Mehmet Kemal DOĞAN

(Korg.)
(1316-Sahra Top.22)

Topçu Komutanı

AdBnb. Mehmet Kemal DOĞAN

(Yzb.Mustafa Vasfi SÜSOY

(Bnb.)
(1316-P.631)

Karargâh Komutanı

Yzb. Mustafa Vasfi SÜSOY

(Ütğm.Hayati

Karargâh Kurmay Başkanı

Ütğm. Hayati

(Yzb.Cevat Abbas GÜRER

(Bnb.)
(1324-P.257)

Başyaver

Yzb. Cevat Abbas GÜRER

(Tğm.Ahmet Muzaffer KILIÇ

(Yzb.)
(?-Top.?)

Mustafa Kemal Paşa'nın Yaveri

Tğm. Ahmet Muzaffer KILIÇ

(Yzb.Ali Şevket ÖNDERSEV

(Bnb.)
(?)

Emir Subayı

Yzb. Ali Şevket ÖNDERSEV

(Yzb.) Ali Mümtaz TÜNAY
(1321-?)

Mülhakı

Yzb. Ali Mümtaz TÜNAY

(Yzb.İsmail Hakkı EDE
(?)
(1321-?)

Kurmay Mülhakı

Resim Yok

Memduh ATASEV
(1331-24)

Şifre Mülhakı

Memduh ATASEV

(Ütğm.Abdullah KUNT

?-P.?

İaşe Subayı Yaveri

Resim Yok

Faik AYBARS
(1880-1945)

Şifre Kâtibi

Resim Yok

(Ütğm.Arif Hikmet GERÇEKÇİ

(Hakim Tümg.)
(1331- As Hak 95)

 

Refet Bey'in Yaveri

Ütğm. Arif Hikmet GERÇEKÇİ (Hakim Tümg.)

Kaptan İsmail Hakkı DURUSU

 Bandırma Vapuru’nun Kaptanı

Kaptan İsmail Hakkı DURUSU

 

BANDIRMA VAPURUNDA HEYETİN YANINDA GÖREV YAPAN

ER VE ERBAŞLARIN LİSTESİ

16/19 Mayıs 1919 tarihlerinde Mustafa Kemal Paşa ile beraber Bandırma Vapuru’nda heyetin hizmetinde bulunan 25 kahraman er ve erbaşlar şunlardır:
 
Adı Rütbesi Memleketi
Osman Nuri Oğlu Ali Faik Kıdemli Çavuş  ?
İbrahim İzzet Oğlu Atıf Kıdemsiz Çavuş ?
Ali Oğlu Musa  Çavuş   Aydın
Mustafa Oğlu Kemal   Çavuş   Konya
Kemal Oğlu Mustafa  Çavuş   Konya
Ali Oğlu Rıfat  Onbaşı Sivas
Rıfat Oğlu Ali  Onbaşı             Sivas
Tevfik Oğlu Adem Onbaşı Çatalca / İstanbul
Hüseyin Oğlu Mehmet Er Sincan / Ankara
Ahmet Oğlu Emin  Er Sincan / Ankara
Mustafa Oğlu İsmail  Er Sincan / Ankara
İbrahim Oğlu Ömer  Er Sincan / Ankara
Kerim Oğlu Mehmet  Er Alanya / Antalya
Hasan Oğlu Elvan  Er Sungurlu / Çorum
Mehmet Oğlu Mehmet Er Gerede / Bolu
Mehmet Oğlu Durmuş  Er Mudurnu / Bolu
Mehmet Oğlu Ali  Er Geyve / Sakarya
Şakir Oğlu Nuri  Er Gerede / Bolu
Hasan Oğlu Hüseyin  Er Akhisar / Manisa
Abdullah Oğlu Mehmet  Er Tokat
Abdullah Oğlu Musa  Er Divriği / Sivas
Mehmet Oğlu Hasan  Er Kadıköy / İstanbul
Bekir Oğlu Mahmut  Er Yenihan / Sivas
İhsan Oğlu Mehmet Lütfi  Er Üsküdar / İstanbul
Abdullah Oğlu Ali  Er İzmir

 

BANDIRMA VAPURU MÜRETTABAT LİSTESİ

Mustafa Kemal Paşa'nın Samsun yolcuğunda Bandırma Vapurunda vapurda görev yapan 25 adet mürettebatın isimleri şunlardır:

Adı

Görevi

Kayserili İsmail

Süvari

Üsküdarlı Tahsin

2. Kaptan

Hacı Süleyman Bey

Başmakinist

Süleyman Bey

2. Başmakinist

İsmail

Katip

Hasan Reis Efendi

Güverte Lostromosu

Temel Oğlu Şükrü Efendi

Serdümen

Basri Oğlu Ali Efendi

Serdümen                               

Ahmet Oğlu Hasan Efendi

Ambarcı

Maksut Oğlu Süleyman Efendi

Ambarcı

Tevfik Oğlu Muharrem Efendi

1. Kamorot

Mehmet Oğlu İbrahim Efendi

2. Kamorot

Ahmet Oğlu Muhtar Efendi

Muavin Kamorot

Halit Oğlu Mustafa Efendi

Kamarot Yamağı

Hacı Hamdi Oğlu Osman Efendi

Aşçı

Osman Oğlu Emin Efendi

Vinçci

Galip Oğlu Ali Efendi

2. Vinçci

Halil Oğlu Yusuf Efendi

Ateşçi

Mansur Oğlu Arif Efendi

Ateşçi

Bahri Oğlu Mehmet Efendi

Ateşçi

Mehmet Oğlu Hasan Efendi

Kömürcü

Mehmet Oğlu Ali Efendi

Kömürcü

Cemil Oğlu Süleyman Efendi

Tayfa

Rahmi Oğlu Hüseyin Efendi

Tayfa

Temel Oğlu Mesut Efendi

Tayfa

 

MUSTAFA KEMAL ATATÜRK SAMSUN'A ÇIKTIĞI SÜREÇTE OSMANLI ORDUSU TÜMEN VE DAHA ÜST KADEME KOMUTANLARI (MAYIS 1919)

Görevi  Rütbesi / Adı Soyadı Son Rütbesi Sicil No
GENELKURMAY BAŞKANI Cevat ÇOBANLI (Org.) 1307-P.4
1. ORDU MÜFETTİŞİ Mustafa Fevzi ÇAKMAK (Mrş.) 1311-c.P.7 
1. KOLORDU KOMUTANI (Alb.)  Cafer Tayyar EĞİLMEZ (Tümg.) 1316-Sv.4
49. Piyade Tümen Komutanı (Alb.) Şükrü Naili GÖKBERK (Korg.) 1314-P.13
60. Piyade Tümen Komutanı  (Alb.)  Mehmet Muhittin KURTİŞ (Tümg.)  1312-P.14 
       
14. KOLORDU KOMUTANI (Tuğg.) Yusuf İzzet MET  (Tümg.)  1312-Sv.6 
55. Piyade Tümen Komutanı  (Yb.)  Alaeddin KOVAL  (Tümg.)  1319-P.8  
61. Piyade Tümen Komutanı  (Alb.) Mehmet Muhittin KURTİŞ  (Tümg.)  1312-P.14 
61. Piyade Tümen Komutanı (Alb.) Kâzım Fikri ÖZALP (Org.) 1318-P.29 
       
17. KOLORDU KOMUTANI  (Tuğg.)  Ali Nadir  (Tuğg.) 1885-P.?
17. KOLORDU KOMUTANI  (Tuğg.)  Bekir Sami GÜNSAV  (Alb.) 1315-P.17  
56. Piyade Tümen Komutanı  (Alb.) Hürrem  (Yb.)  1319-P.3  
57. Piyade Tümen Komutanı  (Alb.) Mehmet Şefik AKER (Alb.) 1312-P.84 
       
25. KOLORDU KOMUTANI  (Alb.)Ahmet Şevket GALATALI  (Alb.) 1316-Sv.3
25. KOLORDU KOMUTANI  (Tuğg.)  Ali Sait AKBAYTUGAN  (Org.) 1311-c.P.1
1. Piyade Tümen Komutanı  (Yb.) Mustafa Asım ASIMGİL  (Yb.)  1314-Sv.1
1. Piyade Tümen Komutanı  (Alb.) Mehmet Rüştü SAKARYA  (Tümg.)  1311-b.P.70 
10. Kafkas Piyade Tümen Komutanı (Alb.) Kemalettin Sami GÖKÇEN (Korg.) 1321-İs.1 
       
2. ORDU MÜFETTİŞİ  (Tümg.) Cemal MERSİNLİ  (Tümg.)  1311-b.P.12
2. ORDU MÜFETTİŞİ (Korg.) Mehmet Esat BÜLKAT (Korg.) 1303-P.1 
12. KOLORDU KOMUTANI  (Alb.) Mehmet Selahattin KİP  (Alb.) 1314-P.7  
12. KOLORDU KOMUTANI  (Tuğg.)  Ali Sait AKBAYTUGAN  (Org.) 1311-c.P.1  
12. KOLORDU KOMUTANI  (Alb.)  Fahrettin ALTAY  (Org.) 1315-P.1
11. Piyade Tümen Komutanı  (Yb.) Hasan Mümtaz ÇEÇEN  (Alb.)  1309-P.99  
11. Piyade Tümen Komutanı   (Yb.) Mehmet Arif Ayıcı  (Alb.)  1317-P.17 
41. Piyade Tümen Komutanı  (Yb.)  Mehmet Hayri  (Yb.)  1316-Ağ.Top.2  
41. Piyade Tümen Komutanı  (Yb.) Mehmet Nuri CONKER  (Alb.) 1318-P.15  
       
20. KOLORDU KOMUTANI  (Tuğg.)  Ali Fuat CEBESOY  (Korg.) 1317-P.28  
23. Piyade Tümen Komutanı  (Yb.) Ömer Lütfi ARGEŞO  (Yb.)  1316-P.25  
24. Piyade Tümen Komutanı  (Yb.) Mahmut Nedim HENDEK (Yb.)   1316-Sv.484  
24. Piyade Tümen Komutanı  (Yb.)  Mehmet Atıf ATEŞDAĞLI  (Yb.)  1314-Sv.48  
       
9. ORDU MÜFETTİŞİ  (Tuğg.) Mustafa Kemal ATATÜRK  (Mrş.) 1317-P.8  
3. KOLORDU KOMUTANI  (Tuğg.)  İbrahim Refet BELE  (Tümg.)  1314-P.39  
3. KOLORDU KOMUTANI  (Tuğg.)  H. Selahattin KÖSEOĞLU  (Alb.) 1314-P.9 
5. Kafkas Piyade Tümen Komutanı  (Yb.) Ahmet Rıza  (Yb.)  ?  
5. Kafkas Piyade Tümen Komutanı  (Yb.) Cemil Cahit TOYDEMİR  (Org.) 1318-P.311  
15. Piyade Tümen Komutanı  (Yb.) İsmail Hakkı  (Alb.) 1311-b.P.80  
15. Piyade Tümen Komutanı  (Yb.) Şefik Avni ÖZÜDOĞRU (Yb.)  1319-İs.1  
       
15. KOLORDU KOMUTANI  (Alb. Musa Kâzım KARABEKİR ) (Korg.) 1318-P.1  
3. Kafkas Piyade Tümen Komutanı   (Alb.) Rüştü  (Tümg.)  1309-Sah.Top.8 
9. Kafkas Piyade Tümen Komutanı  (Yb.) Halit KARSIALAN  (Tümg.)  1319-P.257  
11. Kafkas Piyade Tümen Komutanı  (Yb.) Cavit ERDELHUN  (Tümg.)  1317-P.14  
12. Piyade Tümen Komutanı  (Yb.) Osman Nuri KOPTAGEL  (Tümg.)  1311-b.P.17  
12. Piyade Tümen Komutanı  (Yb.) Osman Nuri KOPTAGEL  (Tümg.)  1311-b.P.17  
       
13. KOLORDU KOMUTANI  (Alp.) Ahmet Cevdet  (Alb.) 1309-P.7  
2. Piyade Tümen Komutanı  (Yb.) Aşir ATLI  (Tümg.)  1319-P.23  
2. Piyade Tümen Komutanı  (Yb.)  Akif ERDEMGİL  (Tümg.)  1312-Sv.46  
5. Piyade Tümen Komutanı  (Yb.) Mehmet Kenan DALBAŞAR  (Korg.) 1318-Sv.7  
       

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakça
Kaynakça

Belgelerle Mustafa Kemal Atatürk (1916-1922), T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yay., Ankara 2003.

Birinci Dünya Savaşı’na Katılan Alay ve Daha Üst Kademedeki Komutanların Biyografileri cilt.1,2,3, Gnkur. Basımevi, Ankara 2009.

Cepheden Meclise, Milli Savunma Bakanlığı Personel Dairesi Başkanlığı Yayınları, Ankara 1999.

Mustafa Kemal Atatürk,. Nutuk(1919-1927), Atatürk Araştırma Merkezi Yay.,Ankara 1997.

Nusret Baycan, Türk İstiklâl Harbin'de Şehit Düşen Subaylar, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi Cilt: IV/ Temmuz 1988 / Sayı: 12.

Nusret Baycan, Türk İstiklâl Harbin'de Terfi veya Takdirname ile Taltif Edilen Subaylar, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi Cilt: IX / Kasım 1992 / Sayı: 25.

Nusret Baycan, Büyük Taarruz'da Komuta Kademelerinde Görev Alanlarla Üst Düzey Karargâh Subayları, TTK Basımevi, Ankara 1993.

İsmet Görgülü, On Yıllık Harbin Kadrosu, TTK Yayınlar, Ankara 1993.

İzzettin Çalışlar,  İstiklâl Harbi Hatıraları 5. Ks.,Sakarya'dan İzmir' e Kadar 1. Kolordu, Gnkur. Basımevi, Ankara 2007.

Serpil Sürmeli, “Yüzbaşı Mustafa Nazım (Evren) Bey’in Hatıralarında II. İnönü Savaşı ve 5. Kafkas Tümeni ile Dört Gün.” Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi S 47, Bahar 2011.

TBMM Zabıt Cerideleri 10.03.1921, 20.09.1922, 14.08.1923, 26.09.1923, 02.01.1924, 22.05.1926 Tarihli TBMM Tutanakları.

TBMM Milletvekilleri Albümü (1920-2010) cilt.1,4, TBMM Basın ve Halkla İlişkiler Müdürlüğü Yayınları, Ankara 2010.

Türk İstiklâl Harbi'ne Katılan Tümen ve Daha Üst Kademelerdeki Komutanların Biyografileri, Gnkur. Basımevi, Ankara 1989.

Türk İstiklal Harbi’ne Katılan Alay ve Tugay Komutanlarının Biyografileri cilt.1,2, Gnkur. Basımevi, Ankara 2010.

Türk İstiklâl Harbi Batı Cephesi, cilt 2,kısım 3, Birinci, İkinci İnönü, Aslıhanlar ve Dumlupınar Muharebeleri (09 Kasım 1920-15 Nisan 1921), Gnkur. Basımevi, Ankara 1974

Türk İstiklâl Harbi Batı Cephesi, cilt 2, kısım 4, Kütahya-Eskişehir Muharebeleri (15 Mayıs 1921-25 Temmuz 1921), Gnkur. Basımevi, Ankara 1974.

Türk İstiklâl Harbi Batı Cephesi, cilt 2,kısım 5, kitap.1, Sakarya Meydan Muharebesinin Başlangıç Dönemindeki Olaylar ve Harekât (25 Temmuz - 22 Ağustos 1921), Gnkur. Basımevi, Ankara 1995.

Türk İstiklâl Harbi Batı Cephesi, cilt 2,kısım 5, kitap.2, Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos - 18 Eylül 1921) ve Sonraki Harekât (14 Eylül - 10 Ekim 1921), Gnkur. Basımevi, Ankara 1973.

Türk İstiklâl Harbi Batı Cephesi, cilt.2, Kısım 6, Kitap 1 Büyük Taarruz' a Hazırlık ve Büyük Taarruz (10 Ekim 1921 - 31 Temmuz 1922), Gnkur. Basımevi, Ankara 1994.

Türk İstiklâl Harbi Batı Cephesi, cilt.2, Kısım 6, Kitap 2 Büyük Taarruz (01-31 Ağustos 1921), Gnkur. Basımevi, Ankara 1995.

Türk İstiklâl Harbi Batı Cephesi, cilt.2, Kısım 6, Kitap 3 Büyük Taarruz' da Takip Harekâtı (31 Ağustos-18 Eylül 1922), Gnkur. Basımevi, Ankara 1995.

Türk İstiklâl Harbi Batı Cephesi, cilt.2, Kısım 6, Kitap 4 İstiklâl Harbinin Son Safhası, Gnkur. Basımevi, Ankara 1995.

Türk İstiklâl Harbi cilt.5, Deniz Cephesi Hava Harekatı, Gnkur. Basımevi, Ankara 1964.

Türk İstiklâl Harbi Batı Cephesi, cilt.7, İdari Faaliyetler (15 Mayıs 1919-02 Kasım 1923), Gnkur. Basımevi, Ankara 1975.

Uğur Üçüncü- Sadık Sarısaman Arşiv Belgelerine Göre Büyük Taarruz Tarih Okulu Dergisi (TOD) Mart 2016, Yıl 9, Sayı XXV, ss. 269-310.

www.geliboluyuanlamak.com

www.canakkaleaynalıpazar.com

www.kocaeliaydinlarocagi.org.tr

https://www.dumlupinardandumlupinara.org.tr/biyografiler-2/

www.bakisarısakal.com/9eylul.pdf

kaynakca.hacettepe.edu.tr

https://www.tsk.tr

DİĞER MAKALELER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun