Milli Mücadele Dönemi Şehitlik ve Anıtları

Milli Mücadele Dönemi Şehitlik ve Anıtları

Milli Mücadele döneminde verilen efsanevi mücadeleyle kazanılan bu toprakların harcı şehit kanlarıyla karıldı. Çanakkale’de, Afyon’da, Kütahya’da ve yurdun dört bir yanında can konularak, kan konularak elde edildi. Bu toprakları canları pahasına koruyan şehitleri yad etmek, unutmamak ve anmak adına yapılan anıtlar ve şehitlikler ise dünü bugüne taşıyan önemli alanlardır. Her birinin farklı bir hikâyesi olan anıtlar ve çoğunun adı dahi bilinmediği şehitlerin yattığı şehitlikler bu yönüyle ulusal bilincin korunması ve bu toprakların hangi bedeller ödenerek alındığını sürekli canlı tutan birer toplumsal bellek alanlarıdır. Milli Mücadele’yi zihinlerde canlı tutan önemli anıtları ve şehitlikleri gelin birlikte inceleyelim.

BEYAZ TARİH \ MAKALE

1.Büyük Taarruz Şehitliği ve Başkomutan Mustafa Kemal Anıtı

1.Büyük Taaruz Şehitliği ve Başkomutan Mustafa Kemal Anıtı

Yer: Afyonkarahisar

Anıt, Afyonkarahisar’a 16 km batısında Akören köyü yakında Işıktepe - Sarıkız Tepe üzerindedir. Büyük Taarruz’da şehit düşen 275 subay ve 2150 Mehmetçik olmak üzere toplam 2425 Türk askerinin anısına Büyük Taarruz’dan 71 yıl sonra inşa edilerek 26 Ağustos 1993’te ziyarete açıldı. Şehitlikte 100 subay ve 400 erin adı bulunmaktadır. Ayrıca şehitliğin arka kısmında kaidesi ile birlikte 18 metre yükseklikte Başkomutan Mustafa Kemal Anıtı bulunmaktadır. Mermer kaidelerde Büyük Taarruz'a katılan bütün komutanların ve birliklerin adları, diğer yüzlerindeki mermer bloklara ise Başkomutan Mustafa Kemal Paşa'nın emri ve direktifleri yazılıdır. Anıtın her iki yanında savaş sahnelerini canlandıran 45 m2lik iki büyük rölyef vardır.

2.Zafer(Utku) Anıtı

2.Zafer(Utku) Anıtı

Yer: Afyonkarahisar

Afyonkarahisar'da kentin Yunan işgalinden kurtarılışı ve Büyük Taarruz anısına dikilen bu zafer anıtı ünlü heykeltıraş Heinrich Krippel tarafından 1934-1936 yılları arasında yapıldı. Anıttaki kaiedede şunlar yazılıdır:

“Afyon Şehri Düşman Orduları Tarafından İlk Defa 28 Mart 1921’de ve ikinci defa 18 Temmuz 1921'de işgal edilmiştir. 27 Ağustos 1922 de kurtarılmış ve bu anıt Milli Orduya ve Büyük Milli Kahraman Atatürk'e Afyonluların şükran hatırası olarak dikilmiştir.”

Anıtta iki heykel bulunmaktadır. Bu heykellerden ayakta olan, düşmanı ayakları altına almış Türk'ü; ayaklar altında olan Anadolu’yu işgal eden düşmanları simgelemektedir. 6 Kasım 1937 günü Afyonkarahisar ziyareti esnasında anıtı inceleyen Mustafa Kemal Atatürk, anıt hakkında “Büyük utkuyu en iyi anlatan anıt.” demiştir.

3.Kocatepe Atatürk Anıtı

3.Kocatepe Atatürk Anıtı

Yer: Afyonkarahisar

Kocatepe Atatürk Anıtı Millî Mücadele’de şehit düşen kahramanlarımız adına yapıldı. Başkomutan Mustafa Kemal Atatürk ve arkadaşları, 25 Ağustos 1922 akşamı Kocatepe’ye gelerek 26 Ağustos sabahı Büyük Taarruz’u yönettiği Kocatepe’ye 1953 yılında Milli Savunma Bakanlığı’nca kesme taştan anıt yapılmış ve üzerine çiçek kabartmalı mermer yazıt konulmuştur. 1993 yılında ise Kültür Bakanlığı tarafından yeniden çevre düzenlemesi yapılarak ziyarete açılmıştır. 4 ton ağırlığındaki Kocatepe Anıtı bronzdan yapılmış olup, kaidesi ile beraber 7,5 metre yüksekliğindedir. Afyonkarahisar’da her yıl 26-30 Ağustos tarihleri arasında yapılan Zafer Haftası kutlamaları, Kocatepe’de yapılan ilk tören ile başlamaktadır.

4.Afyonkarahisar Hava Şehitliği

4.Afyonkarahisar Hava Şehitliği

Yer: Afyonkarahisar

İl merkezinde bulunan şehitlik, İstiklal Savaşı’nda şehit düşen Üsteğmen Cemal ve Bahattin Beylerin kahramanlıkları anısına 1933-1936 yıllarında yaptırıldı. Üsteğmen Cemal ve Bahattin, 24 Temmuz 1922 sabahı, I. Dünya Savaşı’ndan kalan uçaklarıyla, Akşehir karargâhından kalkarak, Afyonkarahisar üzerinde keşfe çıkarlar. Bu sıra, iki Yunan uçağının saldırısına uğrarlar. Havada süren çarpışma sonunda, birini vururlar diğeri ise kaçarken Akçay civarına çakılır. Yunan karargâhından kalkan yeni bir avcı uçağının saldırısına rağmen, mermisi ve yakıtı tükenen kahramanlarımızın uçağı, Gazlıgöl ve Çayırbağ kasabaları arasında düşen pilotlar Üsteğmen Cemal ve Bahattin Beyler şehit düşerler.

İstiklal Savaşı’nda şehit düşen bu subaylarımızın anısına bir şehitlik yapılmış daha sonra restore edilerek 1993 yılında tekrar ziyarete açılmıştır. Bilahare şehit düşenlerle birlikte 18 kişinin yattığı bir şehitliktir.

5.Yüzbaşı Agâh Efendi Şehitliği

5.Yüzbaşı Agâh Efendi Şehitliği

Yer: Afyonkarahisar

Şehitlik, Afyonkarahisar’a 12 km, Büyükkalecik kasabasına 300 metre uzaklıktadır. 26 Ağustos 1972 yılında Yüzbaşı Agâh ve diğer şehitlerin anısına sembolik olarak yapılmıştır. 1993 ve 2004 yıllarında restore edilerek yeniden ziyarete açılan şehitlikte bir de bronzdan yapılmış sol elindeki süngüsünü ileriye doğru uzatan Mehmetçik heykeli vardır. Mehmetçiğin ayakları arasında yerde düşman askerleri yatmaktadır.

36. Alay 6. Bölük Komutanı olan Üsteğmen Agâh Efendi ağır yaralanmasına rağmen bölüğün başında taarruza devam eder. Üsteğmen Agâh, bizzat kendisi de bomba kullanarak düşman siperlerine girmiş ve birkaç düşmanı etkisiz hâle getirmiştir. 27 Ağustos günü yapılan taarruzda Üsteğmen Agâh ile beraber Sinoplu Ütğm. Feyzullah Hulusi ve 100 er şehit olmuştur. Bayburtlu Üsteğmen Agâh bu başarısından dolayı şahadetinden sonra rütbesi yüzbaşılığa yükseltilmiştir.

 Anıt kitabesinde ise şu ifadeler yazılmaktadır: 

“Büyük Taarruz 26 Ağustos1922 günü sabah 04.30'da başlamış ve iki saat içinde düşmanın bütün tel örgüleri parçalanarak gün doğmadan zaferin ilk ışıkları Anadolu’da parlamaya başlamıştır. Başkomutanlık Karargâhı’nın bulunduğu Kocatepe'ye tek geçit yeri olan Kalecik ve Kurtkaya bölgeleri Türk ordusu için çok önemli idi ve düşmandan bir an önce alınması ve düşmanın yok edilmesi görevi 12. Tümen 36. Alay 6. Bölük Komutanı 24 yaşındaki Bayburtlu Yüzbaşı Agâh'a verildi. Yzb. Agâh, emrindeki 150 Mehmetçik ve Sinoplu Üsteğmen Feyzullah ile beraber 2500 kişilik düşman tümenine saldırarak büyük bir savaşa başladı. 26 Ağustos öğleden sonra başlayan çarpışmalar 27 Ağustos öğlene kadar sürdü. Düşmanın içine kadar dalan Yzb. Agâh onlara ağır kayıplar verdirerek batı istikametine kaçmalarını sağladı. Büyük bir takviye alan düşman birliği ile çarpışırken Yzb. Agâh 100 Mehmetçik ve Üsteğmen Feyzullah ile birlikte şehit düştü. Geriye kalan 50 Mehmetçik ve gelen takviye kuvvetlerimizle düşman bu vadi içinde tamamen yok edildi. Kahraman Yüzbaşı Bayburtlu Agâh Efendi ve arkadaşlarını minnetle anıyoruz. Ruhları şad olsun.”

 

6.Ali Çetinkaya Anıt Mezarı

6.Ali Çetinkaya Anıt Mezarı

Yer: Afyonkarahisar

İstiklal Harbi’nde 172. Alay Komutanı olarak görev yapan ve 29 Mayıs 1919 günü Ayvalık’ta Yunan işgaline karşı Türk Ordusunun ilk kurşununu atan Ali Çetinkaya’nın anısına yapıldı. Afyon Asri Mezarlığı’nda bulunan anıt mezar 1952 ‘de yapıldı. Afyon Gar Binası önündeki büstü ise 1995 yılında yapıldı.

7.Anıtkaya Şehitliği

7.Çatallı Şehitliği

Yer: Afyonkarahisarİhsaniye

Şehitlik, Emirdağ’a 10 km uzaklıktaki Çatallı köyündedir. Yunan uçakları, keşif uçuşları sırasında Çatallı köyünde gözetleme yapan 65. Piyade Alayı’ndan, 5 askeri açtığı yoğun ateş sonucunda şehit eder. Şehitlik köy meydanında olup köy halkı tarafından avlu içine alınmıştır.

8.Çatallı Şehitliği

8.Anıtkaya Şehitliği

Yer: Afyonkarahisarİhsaniye

Şehitlik, İhsaniye ilçesine 12 km uzaklıkta Anıtkaya kasabasındadır. 28 Ağustos 1922’de, yapılan muharebeler esnasında, 13. 20. ve 2. Alay’dan şehit düşen Süvari subay ve askerlerin anısına yapıldı. Şehitlikte küçük bir abide olup 6 subay ve 6 erin kabri bulunmaktadır.

Şehitlik kaidesi üzerine ise şunlar yazılıdır:

“28 Ağustos 1922 muharebesinde düşman hattı ricatini keserek arkalarından taarruz eden Türk süvari kolordusunun bu civarda verdiği şehitler adına dikilmiştir. Kendilerine Cenab-ı Hakk'ın rahmeti niyaz olunur.”

9.Suvermez Şehitliği

9.Suvermez Şehitliği

Yer: Afyonkarahisar – Emirdağ

Emirdağ’a 8 km uzaklıktaki Suvermez köyündedir. Düşman keşif uçaklarının açtığı ateş sonucu şehit olmuş iki er adına 1971 yılında yaptırıldı. Küçük bir şehitlik olup kitabesinde “İstiklâl Savaşı Şehitleri” ve ismi tespit edilmiş şehidin adı yazılıdır:

“Niğde Aksaray’dan Er Ali oğlu Hasan 21 Ekim 1922”

10.Tez Şehitliği(Doktor Numan Şehitliği)

10.Tez Şehitliği(Doktor Numan Şehitliği)

Yer: AfyonkarahisarEmirdağ

Emirdağ’a 7 km uzaklıktaki Tez köyündedir. Şehitlik, Yunan uçaklarının 11. Fırka’ya bağlı Tez'in Pancar Dede mevkiinde mevzilerindeyken gözetleme yapan Sertabip Binbaşı Doktor Numan Bey ve 11 askeri bombardıman sonrası şehit olması üzerine köylülerin gayretleri ile yapıldı.

Numan beyin mezar taşına cebinden çıkan şiir kitabe olarak yazıldı:
“Vatan yolunda koşarken buraya düştüm.
Düşmandan öç almadan dünyadan göçtüm.
Söyle zari milletim intikamım aldın mı?’’

11.Giresunlular Alay Şehitliği

11.Giresunlular Alay Şehitliği

Yer: Afyonkarahisar – İscehisar

Şehitlik, İscehisar ilçesine 8,5 km uzaklıktaki Doğanlar köyünde olup içerisinde 15 mezar bulunmaktadır.  Bu şehitlikte Kurtuluş Savaşı'nda Sivri Tepe’yi düşmandan almak için hücum eden 27 Ağustos 1922 tarihinde Dedesivri Tepesi’nin geri alınmasında 47. Giresunlular Gönüllü Alayı'ndan şehit olan 14 askerin mezarı bulunmaktadır.

“Kapaçkıran” ve “Dedesivri” mevkilerinde mevzilenmiş olan düşmanla savaşan. 47’nci Alaya mensup 38 cesur Giresun uşağı temin ettikleri paslı makaslarla bu tel örgüleri bir gecede kesmeye muvaffak olurlar. Ancak şansları pek yaver gitmez. Tel örgülere takılı çıngırakların sesine uyanan Yunanlar mermi yağdırmaya başlarlar ve bu esnada 14 yiğit Giresun uşağı şehit düşer. Arkadaşlarına su getirmek için Doğanlar köyüne inen Ahmet Halis elindeki su bidonlarıyla geri döndüğünde 14 arkadaşının şehit edildiğini görür. Hemen aceleyle dualar ve gözyaşları arasında şehitler bulundukları yere gömülür. 36 Saat süren bir taarruzdan sonra Giresun uşakları düşmanı Dedesivri Tepesi mevkisinden atmaya muvaffak olurlar.

Giresunlu Hacı Ahmet Halis Asal, yıllar sonra bu bölgeye ziyarete geldiğinde silah arkadaşlarına bir şehitlik yapılmasını ister ve onun öncülüğünde 1967 yılında yapılmıştır. Kendisi de vefatından sonra vasiyeti üzerine buraya gömülmüştür. Daha sonra buraya şu anki abide ve Giresun kültür evi ilave edilmiştir.

Şehitlikte yatan 14 şehidin isimleri şunlardır:

1. Giresun Boztekke köyü Karslıoğullarından Ali oğlu Hasan, 1899 - 1315 doğumlu,

2. Çukur köyü Sipahioğullarından Mehmet oğlu Necip, 1901 - 1317 doğumlu,

3. Alınyoma Bala köyünden Hallaçoğullarından Osman oğlu Hüseyin,1901 - 1317 doğumlu,

4. Kemaliye köyü Eskioğullarından Ahmet oğlu Mustafa, 1899 - 1315 doğumlu,

5. Çiçekli köyü Topçuoğullarından İlyas oğlu Rasim, 1900 - 1316 doğumlu,

6. Sayca köyü Habibhasan oğullarından Ahmet oğlu Dursun, 1898 - 1314 doğumlu,

7. Görele Daylı köyünden Velioğullarından Mustafa oğlu Yusuf, 1895 - 1311 doğumlu,

8. Keşap Küçükgeriş köyü Yusufoğullarından Emin oğlu Yusuf, 1895 - 1311 doğumlu,

9. Keşap Karabuldak köyü Çiranhacıoğullarından Şükrü oğlu İbrahim, 1899 - 1315 doğumlu,

10. Dereli Yavuz Kemal Hopan köyü Türkmenoğullarından Yusuf oğlu Osman, 1898 - 1314 doğumlu,

11. Bulancak Ucallı Mahallesi’nden Dervişoğullarından Hüseyin oğlu Niyazi, 1898 - 1314 doğumlu,

12. Hamurlu köyü Tumdatoğullarından Ahmet oğlu Osman, 1893 - 1309 doğumlu,

13. Keşap Halkalı köyü Alaşalvaroğullarından Salih oğlu Abdullah, 1901 - 1317 doğumlu,

14. Tatlılı köyü Durmuşoğullarından Hüseyin oğlu Nazım, 1900 - 1316 doğumlu.

12.Çalışlar Şehitliği

12.Çalışlar Şehitliği

Yer: Afyonkarahisar – İscehisar

İscehisar ilçesine 8,5 km uzaklıktaki Çalışlar köyünde bulunmaktadır. Şehitlik, 2010 yılında Sakarya Meydan Muharebesi’nin devam ettiği günlerde bölgede şehit olan askerlerimizin anısına yapıldı. Şehitlikte 1921 Ağustos ayının son günlerinde Çalışlar Muharebesi’nde şehit olan 7 askerimizin kabirleri bulunmaktadır.

Şehitlerin isimleri şunlardır.

1. Teğmen - İbrahim oğlu Halil Kemal Efendi / İçel
2. Er - Abdülaziz oğlu Ahmet / Çorum.
3. Er - Ali oğlu Ahmet / Kastamonu.
4. Er - Yusuf oğlu Arif / Çorum.
5. Er - Ali oğlu Hüseyin / Ankara.
6. Er - Mustafa oğlu Mehmet / Yozgat.
7. Er - Mustafa oğlu Ramazan / Burdur.

13.Şuhut Şehitliği

13.Şuhut Şehitliği

Yer: Afyonkarahisar – Şuhut

Ağustos 1922 tarihinde Büyük Taarruz ve daha önceki muharebelerde yaralanan, hastalanan Türk subay ve erleri Şuhut’a getirilmiş ve bugün kullanılmakta olan Büyük Cami civarındaki mezarlığa defnedilmiştir. Şehitler 1971 yılında şu anki arsaya nakledilerek kitabesi “İstiklâl Harbinin Aziz Şehitleri” şeklinde yazılmıştır.

14.Yıldırım Kemal Şehitliği

14.Yıldırım Kemal Şehitliği

Yer: AfyonkarahisarSinanpaşa

 Sinanpaşa ilçesine 30 km uzaklıkta Yıldırım Kemal köyündedir. 1966 yılında bir anıt dikilmiş daha sonra 1996 yılında bugünkü halini almıştır.  Şehitlikteki kaidede; ”Bu taş 26-27 Ağustos 1922 Muharebesinde Yunan ordusunun hatt-ı ric’atini kesen Türk Süvari kolordusunun bu civarda verdiği şehitler namına dikilmiştir. Kendilerine Cenâb-ı Hakk’ın rahmeti niyaz olunur” ifadesi yazılmıştır.

2. Tümen 2. Süvari Alayı 3. Bölük Takım Subayı Süvari Üsteğmeni İzmirli Kemal 57. Tümen ile Denizli, Çal, Afyon ve Sakarya Muharebelerine katıldı ve çok büyük yararlılıklar gösterdi. Katıldığı son muharebede ise yaralandı. Tedavi görmekte olduğu Konya’daki hastaneden Büyük Taarruz’un başlayacağı haberini alınca iyileşmeyi beklemeden ve doktorların onayını almadan ayrılarak Fahrettin Altay Paşa’nın bulunduğu cepheye geldi, paşa onu o sırada Küçükköy Tren İstasyonundaki Yunan birliklerini ortadan kaldırmak için savaşmakta olan İkinci Tümen 2. Alay’a gönderdi.

Göreve çıkacağı gün arkadaşlarına “Bugün İzmir yolu açılıyor. Ben düşmana atımla hücum edeceğim” diyerek göreve gitti ve istasyonu müdafaa etmekte olan Yunan piyadelerine, birliği ile hücum ederek Küçükköy gibi Afyon bölgesindeki Yunan kuvvetlerinin İzmir’e ulaşması ve haberleşmesini sağlayacak olan önemli bir stratejik bölgeyi düşmandan temizledi. En büyük arzusu mensup olduğu Süvari birliğinin başında İzmir’e girmek olsa da ondan daha büyük bir payeye nail oldu. Kendisi gibi subay olan Yıldırım Kemal, Ayaşlı Rauf, İstanbullu Selâhattin, Bayramiçli Lütfi ve Kırklarelili Azmi Efendi ve 30 erle birlikte şehit düştü.

Kolordu komutanı Orgeneral Fahrettin Altay 10 Kasım 1922 tarihinde şehidin babası Hasan Askeri Bey’e bir mektup göndererek duygularını dile getirmiştir.

Anıt mezar taşı kitabesinde şunlar yazılıdır: “Bu taş 26 - 27 Ağustos 1922 Muharebesi’nde Yunan ordusunun hatt-ı ric’atini kesen Türk süvari kolordusunun bu civarda verdiği şehitler namına dikilmiştir. Kendilerine Cenâb-ı Hakk’ın rahmeti niyaz olunur. Birinci ve İkinci ve On Dördüncü Süvari Fırkalarından

Şehit Zabitler:

Alay 11’den Ayaşlı Rauf Efendi, Alay 2’den Mülazım İzmirli Yıldırım Kemal Efendi, Alay 3’ten Mülazım İstanbullu Selahattin Efendi, Kolordu 5’ten Muhafız Mülazım Bayramiçli Lütfi Efendi, Alay 5’ten Zabit vekili Kırklarelili Azmi Efendi.

Şehit Erler:

5’inci Kolordu Muhafızından Amasyalı Kamil, Kasım Çavuş, Keskinli Nur Ali, Kayserili Osman Avcı, Alay 3’ten Vanlı Şaban Mustafa, Mehmet, Beyşehirli Sadık İbrahim, Alay 5’ten Dinarlı Ahmet Ali, Keçiborunlu Rıza Mehmet, Alay 11’den Sungurlulu Mehmet Osman, Taşköprülü Şükrü Süleyman, Bolvadinli İbrahim Ahmet, Aziziyeli Mustafa Ali, Ayancıklı Mehmet Şaban, Çankırılı Ahmet Bayram, Ahmet Ömer, Geyveli Ali Mustafa, Sungurlulu Abidin Beşir, Niğdeli Şükrü Ömer, Alay 14’ten Taşköprülü Hüseyin İbrahim, Koçhisarlı Niyazi Murat, Kemahlı Hasan Mevlüt, Mihalıççıklı Kamil Ahmet, Çankırılı Mehmet Ahmet, Alay 21’den Çerkeşli Ömer Mustafa, Yozgatlı Kadir Abdurrahman, Kayserili Ahmet Sadık, Alay 54’ten Konyalı Rıfat Hasan, Muğlalı İsmail Millî, Osmanoğlu Hüsnü, Beyşehirli Mehmet, Küttap Kamil.”

15.Albay Reşat Çiğiltepe Şehitliği

15.Albay Reşat Çiğiltepe Şehitliği

Yer: Afyonkarahisar – Sinanpaşa

Afyonkarahisar’a 43 km uzaklıkta, Sinanpaşa ilçesi 1591 rakımlı Çiğiltepe mevkiinde bulunmaktadır. Büyük taarruzun ikinci günü olan 27 Ağustos1922’de Başkomutan Mustafa Kemal Paşa’ya verdiği sözü yerine getirememenin üzüntüsü ile intihar eden 57. Tümen Komutanı Miralay Reşat Çiğiltepe ve o mekânlarda şehit düşenlerin anısına 1995’te yapılmış, 22.06.1996 tarihinde ziyarete açılmıştır.

Şehitlik Afyon’un 43 km güneybatısında yer alan birtakım eksiklikleri giderilerek 22 Haziran 1996 günü dönemin Kültür Bakanı Dr. Agah Oktay Güner tarafından ziyarete açılmıştır.

16.Boldivadin Kurtuluş Şehitliği

16.Boldivadin Kurtuluş Şehitliği

Yer: AfyonkarahisarBolvadin

Bolvadin ve çevresinde İstiklâl Savaşı'nda şehit olanlar bu şehitliğe defnedilmiştir. Daha sonra onların anısına bir abide yapılmıştır.

17.Sakarya Şehitleri Anıtı

17.Sakarya Şehitleri Anıtı

Yer: Ankara- Polatlı

Sakarya Meydan Savaşı sırasında şehit düşen askerler anısına Polatlı ilçesinin Şehitler Kaşı mevkiinde yapılan Sakarya Zaferi’nin 50’nci yıl dönümü olan 13 Eylül 1971’de temeli atılan şehitlik Cumhuriyetin 50’nci yıl dönümünde 28 Ekim 1973 törenle ziyaretlere açıldı. Sakarya Şehitler Anıtı, anıt gövdesi, heykeller ve müzeden oluşmaktadır. Anıtın gövdesi 915 rakımlı tepeden başlayıp yaklaşık 420 basamaklı merdivenle 970 rakımına kadar çıkmaktadır. 

18.Sakarya Şehitliği

18.Sakarya Şehitliği

Yer: Ankara- Polatlı

Polatlı ilçesinde yer alan anıt ve şehitlik 1932 yılında ziyarete açıldı ve 1961 yılında bölgede bulunan isimsiz mezarlar buraya taşındı. Abidede şunlar yazmaktadır. ‘’Biz burada Yunan’a bre mezar kazdık, can verdik Türkiye yaşasın diye, alkanla Sakarya tarihi yazdık, millete bir vatan hediye ettik’’

19.Duatepe Anıtı

19.Duatepe Anıtı

Yer: Ankara- Polatlı

Polatlı ilçesine 12 km uzaklıkta bulunan anıt, Duatepe üzerinde şehit düşenler anısına yapıldı.  Duatepe’de Ekim 1999 tarihinde çalışmalar başlandı, 20.000 ağaç dikildi ve anıt tamamlanarak 12 Eylül 2000 tarihinde açıldı. Duatepe, Mustafa Kemal Paşa’nın Gazi Tepe’den attan düşmesi sonucu kaburga kemiklerinin kırılmasına rağmen görevini ısrarla sürdürdüğü ve bu nedenle Türk’ün azim ve kararlılığının simgesi oldu. Anadolu halkının Mustafa Kemal Paşa önderliğinde, Duatepe’de coşkun bir ırmak gibi zaferlere ve uygarlığa koşmasını anlatır. Anıtta bulunan iki bayraktan biri 38. Alay’ın sancağını, diğeri ise Türk Bayrağı’nı ifade eder Geri plandaki Atatürk, İnönü ve Fevzi Çakmak’ın heykelleri emir komuta birliğini, Halide Edip Adıvar’ın heykeli ise Türk kadınının Kurtuluş Savaşı’na olan katkısını anlatmaktadır.

20.Gazitepe Şehitliği ve Anıtı

20.Gazitepe Şehitliği ve Anıtı

Yer: Ankara- Polatlı

Anıt, Gazitepe üzerine bölgede şehit düşenlerin anısına yapıldı. Bu şehitlikte 11 er ve bir teğmenin kabri bulunmaktadır. Sakarya Meydan Muharebesi’nde Mustafa Kemal Atatürk köye gelir ve Gazi Tepe’den savaş alanını incelerken, bindiği atın ürkmesi sonucu attan düşer, kaburga kemiği kırılır ve bir süre İnler Köyü'nde köylülerce kaburgalarına katran tedavisi uygulanır ve biraz toparlanınca Ankara’ya döner. Daha sonra Yunan ordusu kısa bir süre burayı işgal eder ve Uzunbeyli’de bulunan ordu karargâhını bu köye taşır.

21.Kartaltepe Mehmetçik Anıtı

21.Kartaltepe Mehmetçik Anıtı

Yer: Ankara- Polatlı

Polatlı ilçesinin 6 km batısında E–90 karayolu kenarında Kartaltepe’de yer almaktadır. Anıt, Sakarya Meydan Muharebesi’nde şehit düşen 5713 Mehmetçik anısına yapılmıştır ve düşmanın son geldiği noktada Mehmetçiğin düşmana “dur” deyişini sembolize etmektedir. Mehmetçik Anıtı, 22 metre heykel, 18 metre kaidesiyle toplam 40 metre yüksekliğinde inşa edilmiş ve 6 Ağustos 2008 tarihinde açılmıştır. Anıtın etrafında Sakarya Savaşı’nı anlatan sekiz adet rölyef bulunmaktadır.

22.Dumlupınar Şehitliği

22.Dımlupınar Şehitliği

Yer: Kütahya Dumlupınar

Dumlupınar Meydan Muharebesi’nde ölen Türk askerleri anısına Kütahya’nın Dumlupınar ilçesinde 1992 yılında Kültür Bakanlığı tarafından yaptırıldı. Büyük Taarruz’un 70. Yıl dönümü olan 30 Ağustos 1992’de ziyarete açıldı. Şehitlikte 500 er - erbaş ile 100 subay için mezar taşı yaptırıldı. Mezarlara çevredeki kazılardan elde edilen şehit kemikleri gömüldü. Şehitlik duvarlarına yüzlerce şehidin künyesi yazılmıştır. Şehitliğin çevresinde dört anıt yapılmıştır.

a) 3 Komutan Anıtı

Millî Mücadele’mizin üç büyük komutanı olan Atatürk, İsmet Paşa ve Fevzi Çakmak anısına yapılmıştır.

b) Milis Anıtı

Türk halkını temsil eden üçlü bir anıttır, savaşın komutanlarını gösteren Atatürk, İnönü, Fevzi Çakmak Anıtı’nın karşısında yer alır. Genç bir milis, kucağında çocuğu ile genç bir kadın ve yaşlı bir erkek Kurtuluş Savaşı’ndaki topyekûn mücadeleyi simgeler.

c) Mehmetçik Anıtı

Şehitliğe girince tam karşıdaki tepede yer alır, mermer merdivenlerle yanına çıkılır. Mermer kaide üzerindeki bronzdan yapılmış eli süngülü Mehmetçik, isimleri bilinmeyen askerleri simgeler.

d) Şehit Baba ve Oğul Anıtı

Şehit Baba ve Oğul Anıtı, şehit babasını kucaklayan bir oğlu gösterir. Bu anıt, Çetmili Kara Ali Çavuş ile oğlu Mehmet Onbaşı anısına dikildi. Balkan Savaşı’na gidip 11 yıl değişik cephelerde savaşan Ali Çavuş, 19 yaşına gelen oğlu ile Dumlupınar Meydan Muharebesi’nde karşılaşmış ve 31 Ağustos günü şehit olmuştur. Oğlu Mehmet Onbaşı ise 9 Eylül’de İzmir’e giren birliğin başında şehit oldu. Anıtın altındaki mermer kitabede ise bu hikâye anlatıldıktan sonra “Yüce kahramanları minnet ve şükranla anıyoruz” denilmektedir.

23.Büyük Aslıhanlar Üç Tepeler Şehitliği

23.Büyük Aslıhanlar Üç Tepeler Şehitliği

Yer: Kütahya- Dumlupınar

Dumlupınar ilçesine 38 km uzaklıktaki Aslıhanlar köyünde bulunmaktadır. 30 Ağustos 1922 tarihinde yapılan Başkomutanlık Meydan Muharebesi’nde, Büyük Aslıhanlar Muharebesi’nde 132. Piyade Alayı’na mensup şehit erlerimizin anısına yaptırıldı. Şehit düşen Elazığlı Binbaşı Hacı Ömeroğlu Yusuf Ziya, Diyarbakırlı Üsteğmen Mehmet oğlu Ahmet, Urfalı Teğmen Halil, İbrahim oğlu Mustafa Hilmi ile beraber 42 Mehmetçik anısına yapılan şehitlik 1995 yılında ziyarete açıldı.

24.Dumlupınar İlk Hedef Anıtı

24.Dumlupınar İlk Hedef Anıtı

Yer: Kütahya- Dumlupınar

Anıt, Dumlupınar ilçe merkezinde yer almaktadır. Başkomutanlık Meydan Muharebesi’nde, Mustafa Kemal Paşa'nın ''Ordular ilk hedefiniz Akdeniz'dir. İleri!'' emrini verdiği karargâhın yeridir. 1964 yılında yapımına başlanmış, 1968 yılında kısmen bitirilmiş, 26 Ağustos 1972 tarihinde ziyarete açılmıştır. Dumlupınar Anıtı, 12 metre yüksekliğinde olup, İstiklâl Savaşı’nın son meydan muharebesi olan Başkomutanlık Meydan Muharebesi’nde şehit düşenler adına Dumlupınar Abidesi Yaptırma Derneği’nin katkılarıyla yaptırılmıştır. 123 subay, 380 er ile 3 kadının mezarı bulunmaktadır.

25.Tabip Yüzbaşı Hamdi Bey Anıtı

25.Tabip Yüzbaşı Hamdi Bey Anıtı

Yer: Kütahya

Anıt Kütahya Gediz yolu 10. km sonra Gediz kavşağındaki tepede yer almaktadır. 30 Ağustos 1922 Porsuk Köprüsü civarında İki ateş arasında kalan Tabip Yzb. Hamdi ve 158 sıhhiye er, esir olmuş, sonra 53. Yunan Alay Komutanı tarafından şehit edildi. Bu olayın anısına anıt, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın katkıları ile Kütahya Valiliği tarafından yaptırılarak 30 Ağustos 2010 tarihinde ziyarete açıldı.

26.Oyuktepe Şehitleri Anıtı

26. Oyuktepe Şehitleri Anıtı

Yer: Kütahya

Kütahya’ya 52 km uzaklıktaki Yeşilbayır köyü yakınındadır. Kurtuluş Savaşı’nda Kütahya- Eskişehir Muharebelerinin cereyan ettiği Merkez Yeşilbayır (Etyemez) köyü Oyuktepe mevkiinde 10-24 Temmuz 1921 tarihleri arasında 57. Tümen’den şehit düşen askerlerimiz anısına Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın katkılarıyla yaptırıldı. Yeri belli olan 17 şehidimizin isimleri mezarlık duvarına yazılıdır.

27.Gediz Abidesi

27.Gediz Abidesi

Yer: Kütahya- Gediz   

Gediz ilçesine 12 km uzaklıktaki Abide köyünde bulunmaktadır. 3 metre yüksekliğinde, iki cephesi eski yazı ile yazılmış bir mermer anıttır. Kurtuluş Savaşı’ndan sonra yapılan abidenin 1995 yılında çevre düzenlemesi ve restorasyonu yapıldı.

Yunan ordusunun İzmir'e doğru ricatını keserek Uşak'ta teslim olmalarını mecbur eden Türk Süvari ordusunun bu civarda verdiği şehitler anısına dikilmiştir. Abidenin bir yüzünde ise şehitlerin ismi yazmaktadır:

54. Alay Süvari Çavuşu Amasra’nın Ara Nahiyesinden İbrahim Musa, 5. Alay Süvari Neferi Muğla’nın Kuyubağı köyünden Mehmet Ömer, 2. Bataryadan Nefer Lâdikli Ömer Satılmış, 20. Alay Süvari Neferi Çankırı’nın Çavuş köyünden İsmail Hüseyin” 
 

28.Şehit Sancaktar Mehmetçik Anıtı

28.Şehit Sancaktar Mehmetçik Anıtı

Yer: Kütahya- Altıntaş

Anıt, Altıntaş ilçesine 12,5 km uzaklıkta olup Zafertepealköy yakınlarındadır. Mustafa Kemal Paşa, 31 Ağustos 1922 günü muharebe meydanını gezerken şehitler arasında düşman topçu mermisinin açtığı çukura gömülmüş bir sancaktar görür. Bu aziz şehit, toprağın üstünde katılaşmış kolu ile sancağı dimdik tutmaktadır. Manzara karşısında duygulanan Başkomutan, savaş sonrasında yapılacak Şehit Asker Anıtı için bunun sembol alınmasını emreder. Bu Anıtın temeli 30 Ağustos 1924 tarihinde Atatürk tarafından Zafertepe’de atıldı ve 1927 yılında törenle ziyarete açıldı. 1961 yılında 220 Sayılı Yasa ile Anıtın, olayın geçtiği Berberçam Tepesi’ne taşınması kararlaştırıldı, 1964 yılında Zafertepe’de Zafer Anıtı’nın yapılması ile yerinden kaldırılarak Afyonkarahisar Müzesi’ne taşındı, 1979 yılında şimdiki yerine yapılarak 30 Ağustos 1979 tarihinde ziyarete açıldı.

29.Zafertepeçalköy Kırık kağnı ve Üç Komutan Anıtı

29.Zafertepeçalköy Kırık kağnı ve Üç Komutan Anıtı

Yer: Kütahya Altıntaş

Anıt, Altıntaş ilçesine 25 km uzaklıktaki Zafertepeçalköy beldesinde 2007 yılında yaptırıldı. Başkomutan Mustafa Kemal Atatürk, 31 Ağustos 1922 günü muharebe alanını dolaştıktan sonra İsmet Paşa ve Fevzi Paşa ile Çalköy’de yıkık bir evin avlusunda, kırık bir kağnı üzerinde son durum değerlendirmesini yaptıkları anı sembolize eder. Anıt, Türk Şehitlikleri İmar Vakfı tarafından yaptırtıldı.

30.Zafertepeçalköy

30.Zafertepeçalköy Zafer Anıtı

Yer: Kütahya Altıntaş

Altıntaş ilçesine 28 km uzaklıkta olup Zafertepeçalköy beldesi yakınındaki bu anıt 1968 yılında yaptırıldı. Zafertepeçalköy'de Başkomutan Meydan Muharebesi’nin sevk ve idare edildiği 1181 rakımlı tepede yaptırıldı. 30 Ağustos törenlerinin düzenlendiği bu anıt, üçgen bloklar şeklinde mimari bir yapıya sahip olması Türk milletinin topyekûn kazandığı zaferi, birlik ve beraberliği sembolize etmektedir.

31.Yüzbaşı Şekip Efendi Şehitliği

31.Yüzbaşı Şekip Efendi Şehitliği

Yer: Kütahya - Altıntaş

Yüzbaşı Şekip Efendi ve şehit olan askerlerinin anısına 1972 yılında yaptırılan anıt, Altıntaş ilçesine 28 km uzaklıkta Zafertepeçalköy beldesindedir. 29 Ağustos 1922 günü 14. Süvari Tümeninin 3. Alayı, 2. Bölük Komutanı Harputlu Yüzbaşı Şekip Efendi, bölüğünün başında büyük bir cesaretle, çevre savunmasında bulunan 20 keşif düşman grubunun içerisine saldırarak 2000 kadar düşman askerini esir alır. Derinliklerde bulunan düşman toplarını ele geçirmek üzere hücuma geçtiğinde bir kısım askeriyle birlikte bu bölgede şehit düşer.

32.Tavşanlı Derbent Şehitliği Anıtı ve Evi

32.Tavşanlı Derbent Şehitliği Anıtı ve Evi

Yer: Kütahya-Tavşanlı

Tavşanlı ilçesine 19 km uzaklıktaki Derbent köyünde yer alan anıt, 18 Temmuz 1922'de Yunan işgali sırasında köy savunması için çarpışan köylülerin düşman askerleri tarafından yakalandığı ve bir evde toplanarak ateşe verilmesi sonucu 17 şehit verilmesi üzerine yaptırıldı.

33.Cevizdere Şehitliği

33.Cevizdere Şehitliği

Yer: Kütahya-Emet

3 Eylül 1922 tarihinde Cevizderesi’nde Rauf Yüzbaşı komutasında Yunan askerine ağır kayıplar verdirdi. Bu bölgede yapılan Cevizdere Muharebeleri’nde şehit olan askerlerimizin anısına 1985 yılında yapılmıştır. Şehitlikte büyük bir anıt bulunmaktadır. Şehitlikte bulunan 16 mezar temsilidir.

34.Kanlıpınar Şehitliği

34.Kanlıpınar Şehitliği

Yer: Eskişehir-Odunpazarı

Şehitlik, Eskişehir Odunpazarı ilçesi Kanlıpınar mahallesinde Eskişehir-Ankara Karayolu'nun 13. km'sindedir. Kütahya-Eskişehir Muharebeleri sırasında 20–21 Temmuz 1921 tarihleri arasında yeni müdafaa hattına yerleşmek için çekilmeler sırasında orada oluşturulan cephede şehit düşen askerlerimizden 5 subay ve 145 er anısına yaptırıldı. İçinde bir anıt yer almaktadır. Bir levhada: “Yurttaş bastığın yeri toprak deyip geçme, 1 yüzbaşı 60 eriz, istiklal uğruna, savaşan şehitleriz. 1.5.1946” yazılıdır.

35.Eskişehir Hava Şehitliği

35.Eskişehir Hava Şehitliği

Yer: Eskişehir-Odunpazarı

Odunpazarı Vişnelik mahallesinde bulunmaktadır. İstiklal Savaşı’nda 25 Mart 1921 günü düşen Foker Tayyaresi’nde şehit olan Üsteğmen Ahmet Fehmi’nin defnedilmesiyle kurulmuştur. Daha sonraki dönemlerden günümüze kadar şehitler defnedilmiştir.

36.İnönü Savaşları Bozüyük Şehitliği

36.İnönü Savaşları Bozüyük Şehitliği

Yer: Bilecik - Bozüyük

Eski ismi İnönü Şehitliği olan şehitlik, Bozüyük İlçesi ile Akpınar köyü arasında bir tepede bulunmaktadır. Şehitlikte 4200 şehidin kaydı olmasına rağmen isimleri bilinemediğinden sadece 141 mezar vardır. Her yıl İnönü Savaşları'nın yıl dönümünde anma etkinlikleri yapılmaktadır.

Şehitliğin orta kısmında mermerden bir anıt bulunmaktadır. Anıt üzerinde şu sözler yazılmıştır:

“Ey Yolcu burada şu gördüğün mezar

Türklerin İstiklâl abidesidir.

Bir gökten bir göğe haykıran rüzgâr

İnönü Cengi’nin Zafer Sesi’dir”

37.İntikamtepe Şehitliği

37.İntikamtepe Şehitliği

Yer: Bilecik - Bozüyük

Bozüyük ilçesine 8 km uzaklıktaki 63 şehidin makamı olan bu şehitlik 1959 düzenlenip ziyarete açıldı. Mezarlardan birinin üzerindeki yazı ise şu şekildedir:

“126. Alay, 3. Tabur, 9. Birlik Kahramanları burada şehit düştüler. 30–31 Mart 1921. Mezarları zaferlerin beşiği oldu.” ibaresi yer almaktadır. Ayrıca başka bir mermerde “11. Tümenin 126. Alayın 3. Tabur, 9. Bölük Komutanı Afyonlu Subay Ömer Altınay, 2. İnönü Harbinde dört süngü yarası alarak düşman eline esir düşmüştür. Yunan komutanı tarafından bir ağaca bağlanmak suretiyle, üzerine benzin dökülerek yakılmak istenirken, yetişen kuvvetlerimiz tarafından kurtarılmıştır.”

38.Metristepe Zafer Anıtı

38.Metristepe Zafer Anıtı

 Yer: Bilecik - Bozüyük

Bozüyük ilçesine 20 km uzaklıkta bulunan Metristepe Anıtı, Cumhuriyetin ellinci yılında İnönü Savaşları Zafer Anıtı olarak 1973’te yapımına başlanmış, 29.6.1975 tarihinde açılışı yapılmıştır. Savaşta şehit düşen askerlerimiz anısına yapılan anıt, 24 metre büyüklüğünde olup üzerindeki rölyeflerde savaşa dair bilgilere yer verilmiştir.

Anıtın üzerinde şu ibare yazılıdır: ”Ankara 1 Nisan 1924 - ...Siz orada yalnız düşmanı değil milletin makûs talihini de yendiniz.  T.B.M.M. Başkanı Mustafa Kemal.” Anıtın önünde savaş sahnelerini canlandıran rölyefli kabartmalar bulunmaktadır. Anıtın arka yüzünde ise Birinci ve İkinci İnönü Savaşlarına katılan tümen ve daha üst birlikleri ve komutanlarının isimlerinin yazıldığı mermer yazıt yer alır. Metristepe’de, her yıl 1 Nisan’da anma törenleri düzenlenmektedir.

39.Yedi Şehitler Anıtı

39.Yedi Şehitler Anıtı

Yer: Balıkesir – Gömeç

Gömeç ilçesine bağlı 4 km uzaklıktaki Karaağaç beldesinde yer alan anıt bölgede şehit düşen 7 şehit anısına yapıldı. Anıtta şunlar yazılıdır: “Yurttaş! “Kurtuluş Savaşı başlangıcında Ali Çetinkaya’nın kumanda ettiği Yüz yetmiş ikinci Alay erlerinden 16.7.1919′da şehit düşen yedi er burada gömülüdür.23.9.1936″

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Yazar Hakkında
Ahmet YURTTAKAL

Araştırmacı yazar ve tarihçi Ahmet Yurttakal Çanakkale Muharebeleri ve askeri tarih üzerine çalışmalar yapmaktadır. Yazarın uzmanlık alanına dair farklı yayınlarda çok sayıda makalesi bulunurken yine Çanakkale Savaşlarını konu alan araştırma kitapları bulunmaktadır.

Kaynakça

Özbay, İskender; Ünalp, F. Rezzan; Çalışkan, Ahmet; Harp Tarihi Gezileri – I, Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları, Ankara 2009.

Konuk, Ramazan, Türkmen, Zekeriya, Kaptan, Atike, İlhan, Fatma, Altın, Nilüfer, Kurtuluş Savaşı’nda Sakarya Meydan Muharebesi, Anıtlar Ve Şehitlikleri, Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları, Ankara 2009.

www.afyonkulturturizm.gov.tr

www.kutahyakulturturizm.gov.tr

www.eskisehirkulturturizm.gov.tr

https://www.kulturportali.gov.tr

www.bilecikkulturturizm.gov.tr

http://www.sehitliklerimiz.com

DİĞER MAKALELER
Milli Mücadele Dönemi Şehitlik ve Anıtları
Osmanlı Tarihi
Avrupa’da Bir Osmanlı Sultanı Portresi: Yıldırım Bayezid

Prof. Dr. Feridun Emecen’in tabiriyle ihtirasın gölgesinde bir sultan olarak adlandırılan ve yaşadığı dönemlerde sahip olduğu kudrete göre tarihsel bir imaj çizilen Yıldırım Bayezid’in içerisinde bulunduğu bu durum şüphesiz ki Avrupa’da da benzer şekilde yankı buldu. Avrupa’da devam eden Türk tedirginliğinin daha da derinleştiği dönemin hükümdarı Yıldırım Bayezid, gerek yöneticilik kabiliyetinden gerekse de genel karakterinden dolayı Avrupa tarih yazıcılığında önemli ifadelerle yer aldı. Batı kaynaklarında I. Murad gibi önemli bir padişah “bey” manasına gelen "bahy" gibi bir unvanla gösterilirken Yıldırım Bayezid’in çok daha üst düzeyde bir unvanla "roy", rex" ve hatta doğrudan Soldan unvanı ile gösterilmesi, Osmanlı tahtının yeni sahibinin çok daha güçlü bir şahsiyet olarak görüldüğünün ipucunu verir. Elbette bu durum yalnızca Bayezid’in sahip olduğu güçle değil, onun kendine koyduğu cihan hedefleriyle de ilgiliydi. Yıldırım Bayezid’in Avrupalı entelektüellerce tam olarak bir “dünya fatihi” olarak görülmesi buna en iyi örnekti. Ancak her ne kadar bu yönde ifadeler söz konusu olsa da okun Niğbolu Savaşı’yla kendilerine döndüğünü gören Avrupalıların tarih yazıcılığında Yıldırım Bayezid’e yönlendirilen sert ifadelere daha çok yer verilmeye başlandı. Nitekim Yıldırım Bayezid, Avrupalı kronik yazarlarınca komşu ülkelerin topraklarıyla yetinmeyen, gözünü çok daha uzaktaki diyarlara diken bir hükümdar olarak görülmeye başlandı. Hristiyanlarca tanrının kendilerine gönderildiği bir bela olarak görüldü. Bununla birlikte yine de Yıldırım Bayezid, Avrupalı kaynak yazarlarının hayranlığını üstüne çeken bir hükümdardı.

KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun