Zeynep Sultan Külliyesi

  • Yer : İstanbul-Eminönü
  • İnşa Tarihi : 1769

Merkezde caminin yer almasının yanı sıra sıbyan mektebi, türbe ve sebilden meydana gelen küçük bir külliye olan Zeynep Sultan Külliyesi Sultan III. Ahmed’in kızı Zeynep Sultan tarafından yaptırıldı. On dokuzuncu yüzyıl civarında külliye sınırları içerisine bir medrese ilâve edildi. Mimar Mehmed Tâhir Ağa’nın yaptığı sebil atlı tramvay yolu çalışmaları nedeniyle ortadan kaldırıldı. Eski haritalardan anlaşıldığına göre sıbyan mektebinin devamında ihata duvarının köşesini teşkil eden türbe ve hazîrenin büyük bir kısmı da yol çalışmalarında yok edildi. 1917, 1958, 1983 ve 1988 yıllarında tamir gören cami Barok dönem eserlerinden sayılır. Kırmızı mermer mihraba ve ahşap bir minbere sahip olan yapı Barok motiflerle süslüdür. Mihrabın üstünde mermer alınlıkta Osmanlı mihraplarında sıkça tercih edilen âyet (Âl-i İmrân 3/37) yer alır. Cami bol pencere ile aydınlatılmakta son cemaat yeri ve mahfil sütun başlıkları, mihrap, minber ve mahfiliyle daha çok barok bir anlatımın fark edildiği camide duvar örgüsünde pencereler ve sivri kemerlerle klasik çizgi de hissedilir.

Osmanlı mimarisinin bir dönemini temsil eden yapı çeşitli nedenlerle müdahalelere mâruz kaldı. Bu müdahaleler sonucunda külliyenin bazı yapıları ortadan kaldırıldı ya da yeni yapılar ilave edildi. Harim hemen hemen kıble duvarının yarısı kadar genişlikte bir mihrap bölümüyle büyüme imkânı buldu. Caminin bütününde ikinci sıradan itibaren pencereler barok tezyinatla ölçülü şekilde renklendirildi. Mihrap sofasının en üstündeki revzende Sultan Mehmed Reşad’ın kırık bir tuğrası yer alır. Klasik karakterli kalem işlerine de yer verilen yapının kubbe merkezinde Nûr sûresinin 35. âyeti İsmail Hakkı Altunbezer’in celî sülüs hattıyla kalem işi olarak yazıldı. Külliyenin batı girişi bitişiğinde yer alan Sıbyan mektebinin girişi kuzeydendir. Külliyeye sonradan ilâve edilen Hamidiye Çeşme ve Sebili külliyenin doğu-alt girişinin yanına yerleştirildi.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Açıkgözoğlu, Ahmet Sacit, Zeyneb Sultan Külliyesi, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2013, c.44, sf. 362-364

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun