Zenbilli Ali Efendi

  • Meslek : Osmanlı müftüsü ve alimi
  • Doğum : 1444-46 - Aksaray
  • Ölüm : 1526 - İstanbul
  • Başlıca Eserleri : Muhtârât mine’l-Fetâvâ (Fetâvâ-yı Ali Efendi), Muhtasarü’l-Hidâye, Risâle fî hakkı’d-devrân (Risâletü’d-deverân)

Fıkıh, edebiyat, lügat, tefsir ve hadis alanlarında otorite sahibi vakur bir ilim adamı olan Ali Efendi, fetva almak üzere kendisine gelenlerin işlerini kısa zamanda sonuçlandırmak için evinde pencereden sarkıttığı zenbille soruları alıyor ve ardından cevapları tekrar geri zenbile koyarak veriyordu. Bu sebepten dolayı halk arasında “Zenbilli müftü, Zenbilli Ali Efendi” olarak tanındı. Ahmed Çelebi’nin oğlu olan Zenbilli, İstanbul’da eğitim aldıktan sonra Molla Hüsrev müftülüğe tayin edilince Bursa’ya giderek burada Sultâniye müderrisi olan Mevlânâ Hüsâmzâde Mustafa Efendi’den ders okumaya başladı. Öğrenimini tamamlayınca Hüsâmzâde onu kendisine yardımcı edindi ve kızı ile evlendirdi. Hayatı boyunca pek çok medresede müderrislik yaptı ve müftülüklerde görev aldı. Vefatına kadar geçen sürede toplam 24 yıl süresince müftülük görevini yerine getirdi.

Tevazuu sahibi olan Ali Efendi’nin, fetva makamında uzun süre yer alsa da alçak gönüllü kişiliğinden ödün vermedi. İnsanlara yardım etmenin kendisine mutluluk verdiğini eserlerinde dile getiren alim, kişilerin işlerini hızlıca yerine getirmeyi severdi. Bu sebeple halkın da sevgisini kazanmayı başardı. Ayrıca hayırseverliği ile tanındı ve İstanbul’un pek çok yerine cami, mektep ev mescid inşa ettirdi. Eserleri incelendiğinde tasavvufi bir yönü olduğu da görülmektedir. Üstelik adil kişiliği bulunduğu ve padişahın yetkilerinin sınırlarını çizdiği de rivayet edilmektedir. Kimi idam kararlarında padişahın önüne geçtiği ve böyle bir uygulamanın ancak müftünün kararı ile olabileceğini dile getirdiği kaynaklarda yer almaktadır. Bu tavırların aslında yeni bir resmî kurum haline gelmekte olan şeyhülislamlık makamının önemini ortaya koyan ilk adımlar olduğu da söylemektedir. Zaten İstanbul müftülüğünün dini anlamda kontrolü sağlamak üzere vezîriâzamlık makamı şekline gelmesi de Zenbilli Ali Efendi’nin görevi sırasında gerçekleşmiştir.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Yusuf Küçükdağ, Zenbilli Ali Efendi, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 2013, cilt.44, sf.247-249

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun