Zeki Velidi Togan

Zeki Velidi Togan
  • Meslek : Tarihçi
  • Doğum Tarihi ve Yeri : 1890, Kuzyanova Rusya
  • Ölüm Tarihi ve Yeri : 1970, İstanbul

Türk tarihi üzerine yaptığı araştırmaları ve siyasi arenada verdiği mücadeleyle tanınan Zeki Velidi Togan, 1890 yılında Rusya’nın Küzen köyünde dünyaya geldi. Eğitimli bir ailenin çocuğu olan ve bu vesileyle iyi bir eğitim görme fırsatı bulan Togan, Arapça’yı babasından, Farsça’yı annesinden öğrendi. Daha sonra ise medresede edebiyat üzerine eğitimler aldı. Zamanla edebiyata olan ilgisi daha da artan Togan, konuyla ilgili dar çerçeveyi genişletmek adına Türkistan’a defalarca giderek araştırmalarda bulundu. Bir yandan da siyasi alandaki mücadelesini genişleterek Başkırt’ın meseleleriyle ilgilendi. 1917 yılında siyaset meydanında daha aktif bir şekilde yer alan Togan, Başkırt Özerk hükümetinin kurulmasına öncülük etti. 1921 yılında ise Türkistan Milli Birliği’nin başına getirildi. Zeki Velidi Toga ömrünün büyük bölümünü burada geçirdi ve bu dönemde Bolşevik Ruslar ile mücadele etti; bir yandan da kitabeleri yazıya geçirmeye devam etti.

Araştırmanın gücüne inanan ve araştırma yapmayı erken yaşta öğrenen Ahmet Zeki, 1914 yılında Kutadgu Bilig’in yeni bir nüshasını bulma başarısı gösterdi. Araştırma sahasını genişletmek adına İran’a oradan da Afganistan’a giderek Herat ve Kabil’de bazı incelemelerde bulundu. 18 ay süren Avrupa hayatında İngiliz, Alman ve Fransız ilim çevreleri ile temaslar kurup 1925 yılında Türkiye Maarif Vekili Hamdullah Suphi’nin daveti üzerine İstanbul’a geldi. Türk vatandaşı olduktan sonra Türk vatandaşı olduktan sonra 1927 yılında İstanbul Darülfunun Edebiyat Fakültesinde Türk Tarih muallimliği yaptı. 1930 yılında Ankara’da kurulan Türk Tarihi Tetkik Heyeti’ne ve cemiyetin hazırladığı tarih kitaplarına eleştiriler yapan Ahmet Zeki, eleştirdiği bilgilerin Atatürk’ün onayından geçmesinden ötürü sert bir tavırla karşılaştı. Aldığı tepkiler nedeniyle üniversitedeki görevinden istifa ederek Viyana’ya gitti. Doktorasını tamamladıktan sonra Almanya’da Bonn Üniversitesi’nde, ardından Göttingen Üniversitisinde ve en son Türkiye’ye dönerek 1939 yılında İstanbul Üniversitesi’nde çalıştı. 1944 yılında Turancılık hareketi içinde olmasından dolayı tutuklanarak 15 ay hapis yatan Ahmet Zeki, 1945 yılında tahliye edilip, 1947 yılında beraat etti ve üniversitedeki görevine ertesi yıl ancak dönebildi. 1970 yılına kadar üniversitede çalışmaya devam eden Togan, nisan ayında geçirdiği bir ameliyattan sonra hayatını kaybetti. Ölümünün ardından Karacaahmet Mezarlığı’na defnedildi.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Baykara, Tuncer, İslam Ansiklopedisi, 2012, cilt: 41, sayfa: 209/210

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun