Yeni Osmanlılar

  • Dönemi : 1865-1876 yılları arasında faaliyet gösteren muhalif aydın grup

Devletin bütünüyle yeniden yapılanması ve kurumlarının çağdaş ihtiyaçlara cevap verebilecek hale getirilmesi zarureti Tanzimat devri denilen dönemin en önemli meselesini teşkil etti. Bu yapılanmada, siyasal anlamda temel kanunların hazırlanması ve nihayet Avrupa örneğinde bir anayasa ilanıyla devletin meşruti parlamenter bir idareye kavuşturulması dönemin aydınlarının dillerinden düşürmediği bir söylemdi. Yeni Osmanlılar’ı bu değerleri devletin kurtuluşu için zaruri gören bir fikri akımın temsilcileri, devletin görüşlere sahip ilk “ideologları” diye tanımlamak mümkündür. Ancak bu cemiyetin ne zaman, nerede ve kimler tarafından kurulduğu kaynakların yetersizliği nedeni ile tam olarak bilinmemekle birlikte kurucuları olarak gösterilen kişiler Sağır Ahmed Beyzade Mehmed Bey, Menapirzade Nuri ve Kayazade Reşad beyler anılmaktadır. Genel olarak cemiyete mensup kişilerin çoğunluğu dönemin önde gelen edebiyatçılarından oluştuğu için bu durum konuyu tarihçilik sahasından belirli ölçüde uzaklaştırdı. 1867 Haziranında Veli Efendi çayırındaki toplantıda alınan karar doğrultusunda hükümet toplantı halindeyken Babıali’yi basma, Sadrazam Alî Paşa’yı öldürüp yerine o sıralarda Trablusgarp valiliği yapan Mahmud Nedim Paşa’yı getirme hazırlığı içinde bulundukları cemiyet mensubu biri tarafından ifşa etmesiyle öğrenildi. Hadisenin ortaya çıkması üzerine Mehmed, Nuri ve Reşad beyler yurt dışına kaçmak zorunda kaldı ve daha sonra gıyaben idama mahkum edildi.

Cemiyet içinde yer aldığı ileri sürülen kişiler arasında bir düşünce ve amaç birliğinden söz etmek mümkün değildir. Bunların önde gelen isimleri, Mustafa Fazıl Paşa’nın Sultan Abdülaziz ile arasını düzeltmesinden sonra maddi sıkıntı içine düştü ve muhalefetten vazgeçerek yurda dönmek zorunda kalmdı. Buna rağmen paşa ihtiyaten elindeki imkanı muhafaza etmeyi sürdürdü ve Londra’da haftalık olmak üzere çıkarılan Hürriyet Gazetesi’nin masrafları için gereken parayı tahsis etti. Hürriyet 63. sayısına kadar Namık Kemal ve Ziya Bey’in, Namık Kemal’in bu tarihten itibaren ayrılması üzerine yalnızca Ziya Bey’in idaresinde sert bir muhalefet yürüttü ve Cenevre’de çıkan 100. ve son sayısına kadar muhalefetine devam etti. Hürriyet Gazetesi etrafında toplanan muhalif gruptan ilk ayrılan Sağır Ahmed Paşazade Mehmed Bey’dir. Londra’da Muhbir’i çıkaran Ali Suavi ise gruptan en erken ayrılan diğer radikal tiplerden biridir. Ali Suavi’nin de gelmesiyle Yeni Osmanlılar muhalefetinin yurt dışındaki etkinliği sona erer.  Yurt içinde Abdülaziz’in tahttan indirilmesi ve V. Murad’ın tahta çıkarılmasıyla gelişecek olan siyasi hadiselerde ve bir anayasa ilan edilmesi aşamasında tarihsel rollerini oynadılar ancak ne bir siyasi ve sosyal parti olabildiler ne de aralarında görüş birliğine varabildiler.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Beydilli, Kemal, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt 43, 2013

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun