Yanyalı Esad Efendi

  • Meslek : Osmanlı bilgini ve düşünürü
  • Doğum : Yanya
  • Ölüm : 1731
  • Başlıca Eserleri : et-Taʿlîmü’s̱-s̱âlis̱, Tercümetü’ş-Şerḥi’l-enver, er-Risâletü’l-lâhûtiyye, el-Ḥâşiyetü’l-Fetḥiyye ʿale’ş-Şerḥi’l-Ḥanefiyye li’r-Risâleti’l-ʿAḍudiyye, Ḥâşiye ʿalâ İs̱bâti’l-vâcib, Kitâbü ʿAmeli’l-murabbaʿi’l-müsâvî li’d-dâʾire

İlme karşı arzusu ve üstün zekâsıyla tanınan Esad Efendi, mantık ve felsefenin yanı sıra matematik ve astronomi eğitimi aldı. Döneminde Esad Hoca, Esad Efendi olarak anıldı. Eserlerinde Yanyavî nisbesini kullandı. Tahsilini tamamlayan Esad Efendi önce Süleyman Ağa Dârülhadisi’ne müderris oldu. Ardından sırasıyla Defterdar Yahyâ Efendi, Ebtem, Eyüp Ferhad Paşa, Mûsıle-i Sahn-ı Semân, Edirnekapı Mihrimah Sultan, Murad Paşa-yi Atîk medreselerinde müderrislik yaptı. En yüksek müderrislik pâyesi olan Mûsıle-i Süleymâniyye ile Eyüp Sultan Medresesi müderrisliğine tayin edildi. Daha sonra Galata kadılığına getirilen Esad Efendi, bu sırada kurulan matbaada basılacak eserlerin tashihi için teşkil edilen heyetin ve tercüme kurulunun üyeleri arasında yer aldı. Ayrıca III. Ahmed’in Topkapı Sarayı’nda kurduğu kütüphanede hâfız-ı kütüb olarak görev yaptı. Bilgi ve birikimiyle ulemâ ve devlet adamlarının takdirini kazandı, devrinin âlimleri kendisine “muallim-i sâlis” unvanını verdi. Sadrazamın ve Şeyhülislâm Yenişehirli Abdullah Efendi’nin isteği üzerine Aristo’nun bazı eserlerini Arapça’ya çevirdi.

Lâle Devri’nin en önemli ilim ve fikir adamlarından biri olarak tanınan Esad Efendi ilmi alanda önemli katkılar sağladı. Eserleri, yetiştirdiği öğrenciler, yaptığı görevler ve özellikle felsefe-mantık alanında Aristo’nun bazı eserlerini Grekçe’den Arapça’ya çevirip şerh etmesiyle tanındı. Arapça, Farsça yanında Grekçe ve Latince de bilen Esad Efendi, 18. yüzyılın ilk çeyreğinde Sadrazam Damat İbrahim Paşa’nın öncülüğünde başlatılan yenileşme hareketleri çerçevesinde Grekçe’den tercüme yapan heyetin başkanlığına getirildi. Sadrazamın ve Şeyhülislâm Yenişehirli Abdullah Efendi’nin isteği üzerine Aristo’nun bazı eserlerini Arapça’ya çevirdi. Yanyalı Esad Efendi’nin çeşitli dilleri bilmesi onu akran ve emsallerinden üstün kılan özelliktir.  Esad Efendi ayrıca Şâhidî’nin Tuhfe-i Şâhidî adlı Farsça-Türkçe manzum lugatını Grekçe’ye tercüme ederek Yanya’ya gönderdi. Böylece Farsça’nın yayılmasını sağladı.  Kaynaklarda Esad Efendi’nin Nakşibendiyye tarikatına mensup âbid ve zâhid bir kişi olduğu söylenir.  Vefatında Nakşibendiyye mensuplarına tahsis edilen Edirnekapı’daki Emîr Buhârî Dergâhı yakınındaki mezarlığa defnedildi.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Sarıkavak, Kazım, Yanyalı Esad Efendi, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2013, Cilt:43,sf: 322-323

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun