Yahyâ Tevfik Efendi

  • Görev : Osmanlı şeyhülislâmı
  • Doğum : 1716 - İstanbul
  • Ölüm : 27 Mart 1791

İstanbul’da doğan Yahyâ Tevfik Efendi, ilk eğitimini babası müderris Eyüp Efendi ve onun muhitindeki hocalardan aldı. Ruûs imtihanını kazanarak çeşitli medreselerde müderrislik yaptıktan sonra kadılık mesleğine geçti. Önce Selânik, ardından Şam ve Mekke kadılığında bulundu. İstanbul, Anadolu kazaskerliği ve Rumeli kazaskerliği pâyelerini aldı. 1788’de fiilen Rumeli kazaskerliğine getirildiyse de bu görevde üç ay kalabildi. Ertesi yıl III. Selim’in tahta çıkışından hemen sonra tekrar Rumeli kazaskerliğine tayin edildi. Cülûs münasebetiyle düşürdüğü biri Arapça, diğeri Türkçe iki tarih padişah tarafından memnuniyetle karşılandı. Ancak III. Selim yapmayı düşündüğü reformlar için şeyhülislâmlık makamına Hamîdîzâde Mustafa Efendi’yi getirdi. Muhtemelen, yeni şeyhülislâmın mâzul ulemâyı İstanbul dışındaki arpalıklarına gönderme kararına muhalefet ettiği için görevinden alındı ve nakîbüleşraflığa tayin edildi. Hamîdîzâde Mustafa Efendi’nin ulemâya yönelik ıslahat faaliyetleri büyük tepkiye yol açınca III. Selim onu azledip yerine reîsülulemâ ve nakîbüleşraf Seyyid Yahyâ Tevfik Efendi’yi getirdi.

Uşşâkīzâde Seyyid İbrâhim Efendi’nin damadı olan Yahyâ Efendi’nin matematiğe ve kimyaya merakı vardı, bu alanda çeşitli çalışmalar yaptırdığı belirtilir. İran ve Osmanlı şairlerinden seçtiği beyitleri içeren Müntehab adlı bir derlemesi bulunan Yahyâ Efendi, Türkçe, Arapça, Farsça şiirler de kaleme aldı. İstanbul Sirkeci’de I. Abdülhamid’in inşa ettirdiği medresenin kitâbe metni olan “Binde bir ancak düşer Tevfîk ana târîh-i tam / Ehl-i ilme medrese yaptırdı Şeh Abdülhamîd” de Tevfik Efendi’ye aittir. Bazı kaynaklarda şeyhülislâm olmayı çok istediği, yakınlarına, “Bir gün de olsa şeyhülislâmlık yapmadan Allah canımı almasın” dediği rivayet edilen Yahyâ Tevfik Efendi, şeyhülislâm oluşundan on üç gün sonra vefat etti, Fatih’te Küçük Karaman’da yaptırdığı medreseye defnedildi. Ölümüne, “Câh-ı iftâdan geçip Yahyâ Efendi gitti vâh” mısraı tarih düşürüldü.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

İpşirli, Mehmet, Yahyâ Tevfik Efendi, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2013, Cilt: 43, syf: 266-267

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun