Yahyâ Efendi Külliyesi

  • Yer : İstanbul, Beşiktaş
  • Kuran Kişi : Şeyh Yahya Efendi
  • Kuruluş Tarihi : 1571

İstanbul Yıldız’da yer alan külliye, 1538’de kuruldu. Şeyh Yahyâ Efendi’nin kendi imkânlarıyla aldığı arazide bir külliye niteliğindeki ilk tekkeyi tesis etti, daha sonra Velizâde Ahmed Efendi’nin minber ilâvesiyle mekân cami-tevhidhâneye dönüştü. II. Selim, Yahyâ Efendi’nin vefatından sonra kabrine Mimar Sinan tarafından tasarlanan bir türbe inşa ettirdi, tekkeyi de genişletti. Kuruluşunu izleyen 150 yılda yeni binalar eklense de daha sonra bu arazinin çoğu Yıldız ve Çırağan saraylarına katıldı. Vakfedilen gayri menkullerden günümüze Yahyâ Efendi Türbesi’ne bitişik birkaç evden başka kalan yoktur. İstanbul’da hâlâ en çok ziyaret edilen makamlardan olan bu türbe, II. Mahmud, Abdülmecid ve II. Abdülhamid dönemlerinde onarılsa da bugünkü şekli Pertevniyal Vâlide Sultan’ın onarımıyla oluştu. Üveysî olan Yahyâ Efendi’den sonra Kādirîliğe ve Nakşibendîliğe hizmet verdiği anlaşılan tekkenin şeyhleri arasında es-Seyyid Mustafa Efendi, Şeyh Mehmed Nûri Şemseddin Efendi ve Hasan Hayri Efendi vardır. Yahyâ Efendi’nin şöhretinin vefatından sonra da devam ettiğine en güzel örnek birçok hânedan mensubunun gömülü olduğu, II. Abdülhamid tarafından yaptırılan Şehzadeler Türbesi’dir.

Yıldız Parkı’nın yanından başlayan Yahyâ Efendi çıkmazına saptıktan sonra sağda çeşme göze çarpar. Çeşmeden sonra tekkeye ulaşılır. İleride solda tekkenin cümle kapısı, tam karşıda da Hacı Mahmud Efendi Kütüphanesi görülür. Cümle kapısını izleyen yolun sonunda tekkenin ana binası yükselir. Yahyâ Efendi Türbesi’ni, cami-tevhidhâneyi, selâmlığı, haremi ve Güzelce Ali Paşa Türbesi’ni barındıran bina zaman içinde birbirine eklenen farklı malzeme ve üslûp özellikleri gösteren mekânlardan oluşur. Yapının kuzeybatısında esas giriş, bunun sağındaysa kadınlar mahfiline geçit veren iki küçük kapı bulunur. Sahanlıkta bir kuyu bileziğiyle bir sadaka taşı göze çarpar. Tekke girişinin sağında, Hamidiye Çeşmesi’nin arkasındaki sette Yahyâ Efendi ile Hızır’ın, altında buluştuğuna inanılan servi ağacı yükselir. Külliyede yer alan cami-tevhidhâne, çevreye açılışı ve Boğaz manzarası bakımından müstesnadır. Mimarisinin çevreye uyumuyla göze çarpan Yahyâ Efendi Türbesi’nin, cami-tevhidhâne harimine açılan duvarındaki pencerenin iptal edilmesi ve yerine geniş bir açıklık konulması, tarikatlarda sıkça rastlanan ibadethâne-türbe ilişkisini daha da belirgin kılar.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Tanman, M.Baha, Yahyâ Efendi Külliyesi, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2013, cilt. 43, sf. 246-249

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun