Varidat

  • Tanım : Bedreddin Simavi’nin tasavvufa dair Arapça eseri

Şeyh Bedreddin’e nisbet edilen dört tasavvuf kitabından biridir olup eser, tasavvuf tarihinde Muhyiddin İbnü’l-Arabi’nin Fususü’l-hikem’inden sonra en çok tartışılan kitaplar arasındadır. Varidat, 1417/1420 yılları arasında Şeyh Bedreddin’in müridlerine verdiği derslerden meydana geldi. Araştırmacıların çoğu, eserin Şeyh Bedreddin’in idamından sonra müridleri tarafından kitap haline getirildiği görüşündedir. Müellifin torunu Hafız Halil, 1460 yılı civarında kaleme aldığı dedesine ait menakıbnamede Varidat’ın bizzat dedesi tarafından yazılan son eser olduğunu, onun idam kararından bir gün önce rüyasında Hz. Peygamber’i, dört halifeyi ve Ebu Hanife’yi gördüğünü, onlara Varidat’ı hediye ettiğini söyler. Halil’i güvenilir kabul eden Abdülbaki Gölpınarlı’ya göre kitap, Şeyh Bedreddin hayatta iken dervişleri tarafından Türkçe derlenmiş ve bizzat onun tarafından Arapça’ya çevrilmiştir. Vahdet-i vücud anlayışıyla yazılmış varidler içeren eser, muhteva açısından Şeyh Bedreddin’in mebde ve mead hakkındaki düşünceleri ve sufiyane müşahedeleri olarak iki bölüm halinde değerlendirebilir. Müellifin keşf, keramet ve müşahedelerini naklettiği varidlerde ilm-i ilahiye dair meseleler izah edilmektedir.

Müellif eserin çeşitli yerlerinde uluhiyyet anlayışını açıklarken mutlak ve biricik varlığın Hak’tan ibaret bulunduğunu, Hakk’ın zatının her şeyden münezzeh olmakla birlikte her şeye varlık vermesi itibariyle eşyanın “ayn”ı olduğunu, varlıkta göreceli ikilik ve mutlak birlik bulunduğunu, vahdet-i vücudu en kamil tarzda insan-ı kamilin yansıttığını kabul etmektedir. Kıyamet ve ahiret ahvali, ruh-beden ilişkisi, melek, cin, şeytan gibi gaybi varlıklar, iyilik-kötülük problemi, alemin kıdemi, şeyh-mürid ilişkisi, rüyanın gerçekliği ve eşyanın hakikatinin bilinmesi gibi birçok tasavvufi mesele bu ilke bağlamında yorumlanır. Şeyh Bedreddin’e sufiler arasında birçok eleştiri gelmiş; onun görüşlerini savunan ve benimseyenler dışında tenkit edenler de olmuştur. Cumhuriyet sonrasında Şeyh Bedreddin ile Varidat’ı hakkında çeşitli yayınlar yapılmış; bunların önemli bir kısmı ideolojik etkenlerle kaleme alınmış, gerçekte bir mutasavvıf-alim olan Şeyh Bedreddin’e “Osmanlı’da ateizmin, panteizmin, anarşizmin, komünizmin ve materyalizmin öncüsü” gibi haksız yakıştırmalarda bulunulmuştur.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Ceyhan, Semih, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 2012, cilt 42, sayfa: 520-522

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun