Tuğrul I

  • Görev : Irak Selçuklu hükümdarı
  • Doğum : Ağustos 1109
  • Ölüm : Kasım 1134
  • Babası : Sultan Muhammed Tapar
  • Yerine Geçen : Kardeşi Mesud

İyi kalpli, akıllı, adalet sever, halka iyi davranan bir kişi olan Tuğrul’un babası Cibâl bölgesinin önemli bir kısmını ona ikta etti. Babası vefat edince yerine büyük oğlu Mahmud sultan ilân edildi. Sultan Mahmud, Emîr Gündoğdu’yu kardeşi Tuğrul’a atabeg tayin edip onu kendisine getirmesini istedi. Fakat Gündoğdu, Tuğrul’u ağabeyine karşı isyana teşvik etti. Tuğrul gelmeyince sultan bir baskınla kardeşini yakalamak istediyse de zamanında haber alan Tuğrul yakalanmaktan kurtulduğu gibi Arrân’ı da hâkimiyeti altına aldı. Melikşah ve Muhammed Tapar devirlerinde saldırıya cesaret edemeyen Gürcüler, Mahmud zamanında durumu uygun görüp komşu İslâm topraklarına birbiri arkasından yağma akınları düzenlemeye başladılar. Bunun üzerine Melik Tuğrul Gürcistan seferine çıktı fakat başarı sağlayamadı. Atabeg Gündoğdu’nun ölümünden sonra Merâga hâkimi Aksungur el-Ahmedîlî onun yerini alıp Tuğrul’u ağabeyine karşı kışkırttı. Sultan Sencer yeğeni Tuğrul ile birlikte Rey’e geldi. Bu sırada Muhammed Tapar’ın oğullarından Mesud, Selçuk ve Halife Müsterşid-Billâh’ın Sultan Sencer’e karşı savaşmak amacıyla ant içtikleri haber alındı. Tuğrul’un da katıldığı Dînever’de cereyan eden savaş Sultan Sencer’in zaferiyle sonuçlandı Sultan Sencer zaferin ardından Tuğrul’u Hemedan’da Irak Selçuklular’ı tahtına oturttu.

Saltanat için gerekli meziyetlere sahip olmakla beraber işlerinde kimseye danışmayan Sultan Tuğrul Hemedan yakınlarında yapılan savaşta Dâvud’u yendi. Sultanlığın Tuğrul’un elinden alınması için kararlılardı. Mesud, Tuğrul’a bağlı emîrleri Erdebil’de kuşattı; Hemedan’a yürüdü. İki kardeş Hemedan önünde karşılaştı ve savaş Mesud’un zaferiyle sonuçlandı. Bozguna uğrayan Sultan Tuğrul Rey’e çekildi. Bahar gelince Muhammed b. Şah Melik, ilk atabegi Anuş Tegin Şîrgîr’in oğlu Emîr Haydar ve Yarınkuş ez-Zekevî gibi emîrler kendisine katıldı; Fars hâkimi Mengü Bars da Boz-apa kumandasında 2000 atlı gönderdi. Sultan Tuğrul bunlarla mücadeleyi kazanacağına inandı. İki kardeş son defa Kazvin düzlüğünde karşılaştı. Melik Dâvud’un kendisine itaat etmediğini duyan Sultan Tuğrul, Emîr Karasungur’u onun üzerine gönderdi. Azerbaycan’a giden Karasungur, Dâvud’u yenip Sultan Tuğrul’a itaat ettirdi. Halife ise Mesud’un mücadele etmesini istedi. Tam bu sırada Sultan Tuğrul vefat etti.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Sümer, Faruk, Tuğrul I, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2012, c.41, sf. 341- 342

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun