Tire Ulu Camii

  • Yer : İzmir
  • İnşa Tarihi : 1405-1426

Caminin kuzeydeki kapısı üzerinde yer alan 1870 tarihli onarım kitâbesinde Aydınoğlu Cüneyd Bey tarafından yaptırıldığı yazar. Caminin tarihini aydınlatacak diğer önemli bir bilgiye, zamanında yapıya bitişik konumdaki Alihan Medresesi’nin günümüzde caminin son cemaat yeri dış duvarına konmuş olan 1354 tarihli inşa kitâbesinde rastlanır. Burada camide görev yapacak imamların medresenin müderrisleri arasından seçildiği ve bu uygulamanın uzun zamandan beri devam ettiği şeklindeki ifade ve medresenin bitişik konumu caminin medreseden daha önce ya da onunla birlikte yapılmış olabileceğini düşündürür. Bu durumda yapının Aydınoğlu Cüneyd Bey döneminden önceye tarihlenmesi ihtimali ortaya çıkar. Belki de söylendiği gibi kiliseden dönüştürülen ya da kilise temellerinin üzerine inşa edilen bu ilk caminin yıkılması veya yenilemeye ihtiyaç duyulmasından ötürü yerine Cüneyd Bey zamanında ikinci cami yapıldı. 1932 yılındaki yangında caminin ahşap çatısı zarar gördü.

1921-1922 yıllarında yapılan onarım son cemaat yeriyle ilgiliydi. Kapılar, pencereler ve son cemaat yeriyle birlikte yapının dış görünümünde son dönem mimarisinin izleri hâkimdi. Buna zaman içinde Cumhuriyet dönemi onarımlarıyla meydana gelen değişiklikleri de eklemek gerekir. İlk inşasının XIV. yüzyılın ilk yarısına kadar inmesi muhtemel olan Tire Ulu Camii, Osmanlı döneminde özellikle XIX. yüzyıldaki onarımlarla özgün karakterini yitirerek önemli değişimlerle günümüze ulaşabildi. Cami Osmanlı döneminde iki onarım geçirdi. Bunlardan 1870’teki onarım yapının özellikle dış cephelerinde fark edilen bir değişikliğe yol açtı. Caminin yalnızca iç bölümdeki mukarnaslı basit mihrap nişi ve kısmen de minaresinin yapım özellikleriyle Aydınoğlu dönemine uygunluk taşıdığı söylenebilir. Arazinin topografik durumu yapının mimarisini etkilemişti, bu sebeple zemine dolgu yapıldı, yan girişlerden kuzey yönüne doğru uzanan kısım ve son cemaat yerinin tabanı dolduruldu. Yapının kuzeydeki kapısının dışında doğu ve batıda sade birer kapısı daha vardır. Ortadaki desteklerden en sağdaki üzerinde yer alan kalem işi 1340 tarihli kitâbe son cemaat yerinin onarımıyla ilgiliydi. Bugün görülen destekler ise sonradan onarım sırasında kondu.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Kalfazade, Selda, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 42, 2012

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun