Teşkîlât-ı Mahsûsa

  • Teşkîlât-ı Mahsûsa : II. Meşrutiyet döneminde 1913-1918 yılları arasında faaliyet gösteren istihbarat ve propaganda teşkilatı.
  • Kurucusu : Enver Paşa

Teşkilat-ı Mahsusa’nın örgütlenme faaliyetlerinin 1914 yılında, özellikle de I. Dünya Savaşı’nın başlamasından sonra gerçekleştiği kaynaklarda mevcuttur. Teşkilatlanmanın, İttihat ve Terakki Cemiyeti içinde Enver Paşa liderliğindeki askeri ağırlıklı kanadın güçlendiği bir dönemde yapılmasının bir neticesi olarak örgütlenme de askeri karakter kazandı ve Enver Paşa’nın denetimi altında faaliyetlerini gerçekleştirdi. Örgütün başkanlığına getirilen Süleyman Askeri Bey, hem Bingazi’de hem Garbi Trakya’da direnişte ve geçici yönetimler kurulmasında önemli görevler almış bir Osmanlı zabitidir. Teşkilat-ı Mahsusa örgütlenmesinin, İttihat ve Terakki Cemiyeti tarafından 1911 sonrasında planlanarak icra edilen eylemlerin devlet mekanizması içinde tek merkezden ve daha geniş ölçekte uygulanması amacıyla gerçekleştirildiğini belirtmek gerekir. Trablus ve Balkan savaşlarının yol açtığı sorunlar, I. Dünya Savaşı’nın çıkışıyla birlikte çatışmaya Osmanlı Devleti’nin dahil olması, bu tür bir istihbaratın ve gayri nizami harp teşkilatının eylem alanı ve hacminin fazlasıyla genişlemesine sebep oldu. Yeni örgütte Süleyman Askeri, Yakub Cemil ve Atıf (Kamçıl) gibi İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin önde gelen fedai liderleri görev aldı.

Teşkilat-ı Mahsusa örgütlenmesine dair ulaşılabilen belgelerden örgütün Mısır, Tunus, Orta Asya’nın değişik bölgeleri, Hindistan, Afganistan, Balkan devletleri arasında paylaşılan eski Rumeli vilayetleri, Vilayat-ı Şarkıyye, Kafkasya, Kırım gibi bölgelerle ilgilenen masaları ve değişik dillerde istihbarat toplayarak propaganda yapan birimlerinin bulunduğu anlaşılmaktadır. Mısır, Sudan, Trablusgarp gibi bölgelerde operasyonlar yapan örgütün gayri nizami birimleri, faaliyet ve operasyonları Osmanlı ordusundaki emir-komuta düzeninde ciddi sorunlara yol açtı ve düzenli birlik komutanları tarafından eleştirildi. Teşkilat-ı Mahsusa gayri nizami birimler örgütlerken keyfi davranışlar içine girdiği, bu alanda teşkilat görevlilerinin hukuki sınırları zorladıkları belgelerden anlaşılmaktadır. Silah altına alınan kişilerden oluşturulan çeteler ve diğer birimler kısa süreli bir eğitimin ardından cephelere ve cephe gerisine gönderilmiş, teşkilat mensubu zabitlerin kumandası altında çalışmıştır. I. Dünya Savaşı’nın Osmanlı yenilgisiyle sonuçlanması eleman temini, operasyon ve mensuplarının eylemleri ciddi tartışmalara yol açan ve uygulamada bürokratik denetim dışında kalan teşkilatın lağvına yol açmıştır.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Hanioğlu, M.Şükrü, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 2011, cilt 40, sayfa: 568-569

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun