Tayyarzade Ata Bey

  • Meslek : Osmanlı tarihçisi
  • Doğum : 1801 – İstanbul
  • Ölüm : Medine – 1880 sonrası
  • Başlıca Eserleri : Fülki’l – Maani fi Medihü’s Sultani, Tarih-i Ata 5 cilt

Enderun ve buradan yetişenler için yazdığı tarih kitabıyla tanınan Osmanlı tarihçisi Tayyarzade Ata Bey İstanbul’da doğdu. Atâullah Ahmed adıyla da tanınan Ata Bey, Enderun-ı Hümayun memurlarından Tayyar Efendi’nin oğludur. Ata Bey, Enderun’da yetişti ve II. Mahmud’un iradesiyle orada göreve başladı. Babasının vefatı üzerine Enderun’dan ayrılarak sırasıyla Dâr-ı Şûrâ kâtipliği, Giritli Mustafa Nâilî Paşa’nın divan kâtipliği, serasker mektupçuluğu, Dâr-ı Şûrâ azalığı, Adana ve Halep mal müdürlükleri, İstanbul muhasebeciliği, Ordu müsteşarlığı, Cezâyir-i Bahr-i Sefîd müsteşarlığı görevlerinde bulundu. Bir süre memuriyetten ayrılan Ata Bey, daha sonra Karahisar ve Karasi mutasarrıflığı yaptı. Bâlâ rütbesiyle Harem-i şerif müdürü oldu. Bu arada kendisine bazı siyasi meseleleri halletmek üzere Trablus, Girit, Lübnan gibi yerlerde geçici görevler de verildi. Medine’de bulunduğu sırada orada vefat etti.

Ata Bey, yaptığı devlet hizmetlerinden ziyade kaleme aldığı beş ciltlik tarih çalışmasıyla ün kazandı. O zamana kadar kullanılmamış bazı kaynaklardan da faydalanarak kaleme aldığı bu eseri, saray ve bilhassa Enderun teşkilatı için oldukça önemlidir. Birinci ciltte eserin yazılış sebebi, Osman Gazi’den Kanuni’ye kadar saray ve Enderun teşkilatı, kanunları, adabı, saray mensuplarının görevleri, teşkilatla ilgili bazı terimler üzerinde durmaktadır.  İkinci ciltte Enderun ve saraydan yetişen yetmiş dokuz sadrazam, üç şeyhülislâm, otuz altı kaptanpaşa ve diğer bazı rütbe ve makam sahiplerinin biyografilerini anlatan Ata Bey, üçüncü ciltte XIX. yüzyılın bazı devlet adamları ile kendisinin bulunduğu memuriyetleri, eserin hazırlanışı sırasında faydalandığı kaynakları ve müelliflerini belirtmektedir. Dördüncü ciltte Osmanlı padişah ve şehzadeleriyle Enderun’dan yetişen şairlerin hayatlarına dair bilgiler ve şiirlerinden örnekler; beşinci ciltte de padişahlara göre kronolojik kısa bir Osmanlı tarihi ile nazım ve nesir halinde bazı metinler vermiştir. Eserin bilhassa Enderun ve saray teşkilatı ile II. Mahmud ve Abdülmecid devirlerinden bahseden kısımları önemlidir. Aynı zamanda şiir de yazan Ata Bey’in kendi hattı ile bir divanı vardır.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

İpşirli, Mehmet, Ata Bey, Tayyarzade, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1994, c.4, sf.34-35

Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi, cilt.1, fasikül.1, İstanbul, 1983

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun