Tayfur Sökmen

Tayfur Sökmen
  • Önem : Hatay Cumhuriyeti’nin ilk ve tek cumhurbaşkanı
  • Doğum : 1892 - Antep
  • Ölüm : 3 Mart 1980 - İstanbul
  • Başlıca Eserleri : Hatay’ın Kurtuluşu İçin Harcanan Çabalar

Çocukluk ve gençlik yılları Hatay’da geçen Tayfur Sökmen ilk mektebi ve rüşdiyeyi burada okudu. Ordu emrine girerek Kırıkhan-Hassa arasında askerî sevkiyat ve top nakli için yapılmakta olan yolda görev aldı. Daha sonra Halep’te istihbarat görevlisi olarak çalıştı. İskenderun Limanı’na asker çıkarıp Türk bölgelerini işgal eden Fransızlara karşı direniş hareketinin örgütlenmesine ön ayak oldu. Son Osmanlı Mebusan Meclisi’nin yaptığı gizli oturumda Mîsâk-ı Millî’yi kabul etmesi üzerine Mustafa Kemal Paşa’ya bir telgraf çeken Tayfur Bey, Antakya, İskenderun ve yöresinin Mîsâk-ı Millî’ye dahil olup olmadığını sordu. Paşadan dahil olduğu cevabını alınca Reyhaniye Kuvâ-yi Milliye Çetesi’ni kurdu. Bir heyetle Ankara’ya giderek Mustafa Kemal ve Fevzi paşalarla görüştü ve onlardan yardım sözü aldı. Türkiye ile Fransa arasında imzalanan Ankara İtilâfnâmesi Antakya, İskenderun ve yöresini Türkiye dışında bıraktı. Tayfur Bey bu dönemde Hilâl-i Ahmer’in Reyhaniye Komitesi’ni kurdu, fakat kendisi komitede yer almadı. Fransızların bölgede itilâfnâme hükümlerini yerine getirmemeleri ve idareyi sertleştirmeleri üzerine Tayfur Bey mücadeleyi örgütlemeyi hızlandırdı ve çok geçmeden arkadaşlarıyla birlikte Reyhaniye’yi terk edip Türkiye’ye geçmek zorunda kaldı. Gıyabında ölüm cezasına çarptırıldı. Adana’ya taşındı ve burada Antakya, İskenderun ve Havalisi Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti’ni kurarak mücadelesini sürdürdü.

Yoğun faaliyetleri yüzünden sağlığı bozulan Sökmen Hariciye Vekâleti’nin girişimiyle Fransa’dan İskenderun sancağına giriş izni aldı. Gördüğü baskı yüzünden 1927’den sonra Gaziantep, Adana ve İstanbul’da yaşamak zorunda kaldı. Tayfur Sökmen’le görüşen Atatürk, davaya resmen el koyduğunu ve Antakya-İskenderun yöresine Hatay adını verdiğini söyleyerek teşkilâtlanma konusunda tâlimat verdi. Varılan anlaşmaya göre Sancak iç işlerinde bağımsız, fakat dış işlerinde bazı şartlarda Suriye’ye bağımlı “ayrı bir varlık” olacaktı. Milletler Cemiyeti, Hatay için ayrı bir statü ve anayasa kabul etti. Türk-Fransız Askerî Antlaşması ve Türk-Fransız Dostluk Antlaşması imzalandı, seçimler tamamlandı. Nihayet Hatay Meclisi açıldı ve Hatay Cumhuriyeti’nin kurulduğu ilân edildi. Tayfur Sökmen cumhurbaşkanlığına seçildi. Hatay Devleti Meclisi Türkiye’ye ilhak kararı aldı ve Hatay Devleti’ne son verdi. Cumhurbaşkanlığı görevi sona eren Tayfur Sökmen Antalya, Hatay milletvekili olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde yer aldı. Kontenjan senatörlüğüne seçildi. Bu görevi ardından siyasî hayatı sona erdi.  Atatürk Tayfur Bey’e “Sökmen” soyadını verdi.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Erdem, Şerafettin Can, Tayfur Sökmen, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2009, c.37, sf.391-392

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun