Tanzimat Edebiyatı

  • Önemli sanatçılar : Şinasi, Namık Kemal, Ziya Paşa, Ahmet Mithat Efendi, Ahmet Vefik Paşa, Şemsettin Sami, Abdülhak Hamit Tarhan, Recaizade Mahmut Ekrem, Sami Paşazade Sezai, Nabizade Nazım, Muallim Naci

Osmanlı Devleti’nde 18. yüzyılda başlayan gerileme ve çöküş devri, Tanzimat Fermanı’nın yürürlüğe konmasıyla yenileşme hareketlerini başlattı. “Tanzimat” sözlük anlamı olarak yenilemeler, düzenlemeler demekti. “Gülhane Hattı Hümayunu” olarak da bilinen bu belge, 3 Kasım 1839 günü Hariciye Vekili Mustafa Reşit Paşa tarafından dönemin padişahı Sultan Abdülmecid adına Topkapı Sarayı’nın Gülhane bahçesinde okundu. Bundan yaklaşık yirmi yıl sonra edebiyat ve kültürde esas değişme ve yenileşmeler görülmeye başlamıştır. Bu süreçte önce 1831 yılında ilk Türk gazetesi Takvim-i Vekayi, ardından 1840 yılında William Churchil tarafından Ceride-i Havadis gazeteleri yayımlanmaya başladı. Tanzimat Edebiyatı’nın başlangıcı olarak ise 1860 yılında Şinasi ile Agâh Efendi’nin ilk özel gazete olan Tercüman-ı Ahval’i çıkarması kabul edildi. Böylece Batı etkisindeki Türk Edebiyatı’nın ilk devresi başlamış oldu. Bu dönemin oluşumunda Osmanlı aydınlarının Batı kültürünü, edebiyatını tanımaya başlamaları ve yurtdışına öğrenciler gönderilmesi etkili oldu. Fransızca ve Fransız Edebiyatı’ndan çokça etkilenildi. Batı edebiyatından yapılan şiir, roman, tiyatro çevirileri edebiyatımızın gelişmesine katkı sağladı.

İki dönemde incelenen Tanzimat Edebiyatı’nın birinci dönemi, Tercüman-ı Ahval gazetesinin çıkarılmasıyla başladı. Bu dönemin sanatçıları genel olarak toplumun zengin kesiminden çıkmış, iyi yetişmiş kişilerdi. Eski kültürün içinde doğup büyümüşlerdi. İdealleri ile uygulamaları arasında ikilikler yaşamışlardı. Divan Edebiyatını eleştirerek ona karşı çıkmışlardı ama Divan Edebiyatı’ndan kopamamışlardı. Halk Edebiyatı ve hece vezni savunuldu fakat uygulamaya geçirilemedi. “Sanat, toplum içindir.” görüşünü benimsemişlerdi. Dilde sadeleşmeyi savunmuşlar fakat Şinasi ve Ahmet Mithat Efendi hariç başarılı olamamışlardı. Edebiyatımızda ilk makale, eleştiri, fıkra örnekleri bu dönemde verildi. Aynı zamanda yine bu dönemde çok sayıda çeviri de yapıldı. Tanzimat Edebiyatı ikinci döneminde ise II. Abdülhamit’in padişah olduğu dönemde sanatçılar üzerindeki baskı göze çarpar. Bu dönem “İstibdat Devri” olarak bilinir. Bu baskı sonucunda sanatçılar toplum sorunlarından, siyasetten uzaklaşarak sanat için sanat görüşünü savunmuşlardı. Dilde sadeleşme hareketinden uzaklaşılmış, ağır bir dil kullanıldı. Şiirde ölüm, sevinç, aşk, hiçlik gibi bireysel ve soyut konular işlendi.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Hayat Sağlık ve Sosyal Hizmetler Vakfı Edebiyat Araştırmaları Koordinnatörlüğü, Aralık, 2017

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun