Tamgaç Uluğ Buğra Han

  • Görev : Doğu Karahanlı hükümdarı
  • Doğum : -
  • Ölüm : 1103
  • Babası : Arslan Karahan Süleyman

Balasagun, Kâşgar ve Hoten’i kardeşi Tuğrul Karahan Yûsuf’un elinden alarak Doğu Karahanlılar’ın başına geçen Tamgaç Han’ın, egemenlik alanını genişlettiği adına basılan sikkelerden anlaşılıyor. Tamgaç Han dönemi, siyasal olaylardan çok bilimsel gelişmeler ve bilim adamlarının bıraktığı kıymetli eserlerle hatırlanır. Yûsuf Has Hâcib’in Hâkāniye Türkçesi ile kaleme aldığı ve Tamgaç Uluğ Buğra Han’a ithaf ettiği Kutadgu Bilig bu dönemin en meşhur eserlerindendir. Dîvânü lugāti’t-Türk’ün yazarı Kâşgarlı Mahmud da Tamgaç Han’ın yeğenidir. Ulemâ ile hânedan mensupları arasındaki çatışmalar Selçuklular’ın Mâverâünnehir’e müdahalesine yol açtı. Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah, Mâverâünnehir’e gelerek Batı Karahanlılar’ı hâkimiyeti altına aldı. Tamgaç Han, Özkent’e kadar gelmiş olan Sultan Melikşah’ın huzuruna çıkıp onu metbû hükümdar olarak tanımak zorunda kaldı. Bir süre sonra Semerkant’ta Çiğiller’den Aynüddevle’nin başını çektiği bir isyan çıktı. İsyana karışanlar arasında Tamgaç Han’ın kardeşi Yâkub Tegin de vardı. Bunun üzerine Sultan Melikşah Semerkant’a geri döndü ve Özkent’e kadar âsileri takip etti.

Zor durumda kalan Yâkub Tegin, Kâşgar’a kardeşi Tamgaç Han’a sığındı. Ancak Tamgaç Han, Sultan Melikşah’a teslim etmek üzere kardeşini oğlunun nezâretinde göndermek zorunda kaldı. Yolda bir kalede Yâkub Tegin’in gözlerine mil çekileceği sırada Kâşân Kalesi hâkimi Tuğrul b. Yinal Tegin’in büyük bir ordu ile Kâşgar’da Tamgaç Han’ı mağlûp ettiği ve onu esir alıp saltanatına son verdiği haberi gelince Yâkub Tegin serbest bırakıldı. Bu gelişmeler karşısında Sultan Melikşah, emîrlerinden Tâcülmülk’ü Yâkub Tegin ile aralarındaki ilişkileri düzeltmekle görevlendirdi. Varılan anlaşmaya göre Yâkub Tegin, Tuğrul b. Yinal Tegin’in ülkeyi işgal etmesine engel olacaktı. Sonuçta Yâkub Tegin, Tuğrul b. Yinal Tegin’i Kâşgar’dan uzaklaştırmayı başardı. Tuğrul Mâverâünnehir’de hâkimiyet mücadelesini sürdürürken tekrar tahta çıkan Tamgaç Han’ın otoritesi zayıfladı. Nitekim son gelişmelerden yararlanmak isteyen Savcıoğlu adlı bir kişi, Tamgaç Han’la aralarındaki anlaşmayı bozarak Kâşgar önlerine kadar geldi. Hazırlıksız yakalanan Tamgaç Han, bu zor durumdan Keşen şehrinin hâkiminin oğlu ve Tarım hâkimi Hızır Bey’den aldığı yardımla kurtulabildi

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Hunkan, Ömer Soner, Tamgaç Uluğ Buğra Han, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2010, Cilt:39, sf: 558

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun