Talat Paşa

Talat Paşa
  • Meslek : Siyasetçi, devlet adamı
  • Doğum : 1 Eylül 1874 - Edirne
  • Ölüm : 15 Mart 1921-Berlin
  • Ebeveynler : Kadı Ahmed Vâsıf Efendi, Hürmüz Hanım

Türk devlet adamı ve Osmanlı sadrazamı olan, aynı zamanda Türk siyasi tarihinde önemli bir yere sahip olan Jön Türk hareketinin bir mensubu olan Talat Paşa Edirne’de dünyaya geldi. İlköğrenimini tamamladıktan sonra Edirne Askeri Rüşdiyesi’ni bitiren Talat Paşa, ailesinin geçimini sağlamak adına Edirne Posta ve Telgraf İdaresi’nde girdi. Bu süreçte şahsi gelişimini geri plana bırakmayan Talat Paşa Fransızca dersleri aldı, aynı zamanda Rumca da konuşabiliyordu. Genç yaşta Jön Türk düşüncesiyle tanışması ise eniştesi İsmail Yürükoğlu vasıtasıyla gerçekleşti. Bu süreçten sonra siyasi faaliyetlere girişen Talat Paşa giriştiği siyasi aktivitelerden ötürü üç yıl hapse mahkum edilse de Jön Türkler ile saray arasında gerçekleşen Contréxeville Anlaşması sayesinde affedildi. Bir süre siyasetten uzak kaldı, Selanik Vilayeti Posta ve Telgraf İdaresi’nde kâtip, 1903’te başkâtip oldu. Daha sonra ise İtalyan Obediyası’na bağlı Macedonia Risorta mason locasına girdi. Pek çok rejim aleyhtarının katıldığı bu loca, Osmanlı Hürriyet Cemiyeti’nin dahil olduğu daha sonraki örgütlenmelere ciddi katkılar sağladı. Bir süre gizli siyasi örgütlenme devam etti ve 18 Eylül 1906 tarihinde yapılan yeni bir toplantıda örgütün adı Osmanlı Hürriyet Cemiyeti olarak değiştirildi. Örgütün en önemli kurucularından biri Talat Paşa oldu. Takma ad olarak Sâî ismini kullanan Talat Bey Osmanlı Hürriyet Cemiyeti, Osmanlı Terakkî ve İttihat Cemiyeti Dâhilî Merkez-i Umûmîsi adını aldı. Talat Bey bu yeni teşkilâtın kâtibi sıfatıyla önemli temaslar sağladı.

Talat Bey, Osmanlı Devleti’nde siyasi anlamda önemli bir kırılma noktası oluşturan 1908 ihtilâlinin hazırlanmasında önemli rol oynadı. İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin Osmanlı siyasetine ağırlığını koyduğu 1908-1918 döneminde Talat Bey önde gelen siyaset yapıcıları arasında yer aldı. 1908 seçimlerinde Edirne mebusu olarak Meclis-i Mebusan’a girdi ve birinci reis vekilliğine getirildi. Bu süreçten sonra Dahiliye Nazırı, Posta ve Telgraf Nazırı oldu. Bunlarla birlikte 23 Ocak 1913 tarihinde gerçekleştirilen Babıali Baskını’nın düzenleyici ve uygulayıcıları arasında yer aldı. Mahmud Şevket Paşa suikastının ardından kurulan Said Halim Paşa kabinesinde yeniden Dahiliye nazırlığına getirilmesi İttihat ve Terakki’yi gerçek anlamda bir siyasi tekel yaptı. Bunun sonucunda ise Talat Bey devletin siyasetinin en önemli belirleyicilerinden biri oldu. Dış siyasette etkin rol üstlenen Talat Paşa I. Dünya Savaşı’na katılma fikri taraftarı olarak bu fikrin baskın gelmesini sağladı.1917 yılı Ocak ayında cemiyet Talat Bey’in sadarete getirilmesine karar verdi. Böylece Talat Paşa, Osmanlı tarihinde sadrazamlığa getirilen ilk mebus oldu. Sultan Reşad’ın vefatı üzerine usulen hükümetin istifasını sunan Talat Paşa, VI. Mehmed (Vahdeddin) tarafından tekrar sadrazamlığa getirildi. ABD’nin Wilson aracılığıyla mütareke girişiminde bulunmasından dolayı hükümet vazifesine devam edemez hale geldi ve Talat Paşa görevinden istifa etti. İttihat ve Terakki’nin son kongresinin başkanlığını yapan Talat Paşa, 1 -2 Kasım gecesi Enver ve Cemal paşalar gibi önde gelen cemiyet liderleriyle birlikte bir Alman torpido gemisiyle Karadeniz üzerinden Sivastopol’a kaçtı ve ardından Berlin’e gitti. Burada cemiyet faaliyetlerine devam etti. Talat Paşa, 15 Mart 1921 tarihinde Berlin’de Daşnaktsutyun’un aldığı İttihat ve Terakkî erkânının öldürülmesi kararını icra eden Soghomon Tehliryan adındaki bir Ermeni tarafından tabanca ile vurularak öldürüldü.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Hanioğlu, M. Şükrü, Talat Paşa, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2010, cilt.39, sf.502-503

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun