Taha Hüseyin

Taha Hüseyin
  • Meslek : Mısırlı düşünür, edebiyatçı ve eleştirmen
  • Doğum : 1889 - Mısır/ Minye- Megâga köyü
  • Ölüm : 1973 - Kahire
  • Başlıca Eserleri : Ẕikrâ Ebi’l-ʿAlâʾ el-Maʿarrî, Felsefetü İbn Ḫaldûn el-ictimâʿiyye, Ḥadîs̱ü’l-erbiʿâʾ, Fi’ş-şiʿri’l-Câhilî, Maʿa Ebi’l-ʿAlâʾ el-Maʿarrî fî sicaʾihî, el-Eyyâm, el-Ḥayâtü’l-edebiyye fî Cezîreti’l-ʿArab

Küçük yaşta görme duyusunu kaybeden Tâhâ Hüseyin Ezher’de ilk ve ortaöğrenimini tamamladı. Daha sonra Mısır Üniversitesi’nin Edebiyat Bölümü’ne kaydoldu ve Mısır Üniversitesi’nin ilk mezunu olarak doktor unvanını aldı. Paris’e gitti ve Sorbonne Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’ne kaydoldu. Tarih Bölümü’nde lisans eğitimini, ertesi yıl Emile Durkheim ve Paule Cassanova’nın danışmanlığında hazırladığı teziyle doktorasını tamamladı. Roma tarihiyle ilgili bir tez daha hazırladı. Aynı yılın sonlarında Mısır’a dönünce Mısır Üniversitesi’nde Eski Yunan ve Roma Tarihi Kürsüsü’ne kürsünün ilk profesörü sıfatıyla tayin edildi. İslâm öncesi Arap şiiriyle Kur’ân-ı Kerîm’deki kıssaların güvenilirliğini sorguladığı Fi’ş-şiʿri’l-Câhilî adlı kitabı yüzünden sapkınlıkla itham edildi ve kitap yasaklandı. Edebiyat Fakültesi’ne ilk Mısırlı dekan olarak tekrar tayin edildi, ancak politik yazıları sebebiyle görevden alındı. Bir süre sonra Vâdî gazetesini satın aldı ve üniversiteye geri dönünceye kadar bu gazeteyi çıkardı. İskenderiye Üniversitesi’nin kuruluşunda rol aldı ve bu üniversitenin ilk rektörü oldu. Yaş haddinden emekliye ayrıldı. Kendi kurduğu yayınevi ve onun yayın organı olan el-Kâtibü’l-Mıṣrî’nin yöneticiliğini yaptı. Tâhâ Hüseyin, kariyerinin zirvesine 1950’de tayin edildiği ve iki yıl sürdürebildiği Eğitim bakanlığı döneminde ulaştı.

Tâhâ Hüseyin’in fikrî kimliğinin oluştuğu ve ilk ürünlerini verdiği ortam Osmanlı Devleti’nin sona erdiği ve Arap dünyasının sömürgeleştirildiği döneme rastlar. Ezher Üniversitesi’nde öğrenci iken İslamsız bir Mısır hayali kurmaya başladı. Onun din ve millet ilişkisine yaklaşımı, çağdaşları Abbas Mahmûd el-Akkād ve Muhammed Hüseyin Heykel gibi 1930-1940 yıllarında kısmî bir değişiklik geçirdi. En sistematik eseri kabul edilen Müstaḳbelü’s̱-s̱eḳāfe fî Mıṣr adlı kitabında Mısır’ın kültürel bakımdan Doğu’ya değil kadim Mısır kültürünün oluşumuna katkıda bulunduğu Yunan felsefesi, Roma hukuku ve siyasal örgütüyle Hristiyan ahlâkî değerlerinin sentezi olan Batı’ya ait olduğunu ileri sürdü. Ona göre Mısır başından beri ve en azından antik dönemden itibaren Akdeniz kültür ve medeniyet havzasının inşasında bulundu, bu rolünü İslâm dünyasına dâhil olduğunda da sürdürdü. Tâhâ Hüseyin bu temel kabul çerçevesinde, ümmetçilik iddiasında bulunan İhvân-ı Müslimîn gibi dinî grupları ve Cemal Abdünnâsır’da zirveye ulaşan Arap milliyetçiliği hareketini ciddi biçimde desteklemedi.
 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Fazlıoğlu, Şükran, Tâhâ Hüseyin, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2010, Cilt: 39, sf:377-379

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun