Sykes-Picot Anlaşması

  • Önem : I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı Devleti’nin Asya’daki topraklarının paylaşılması konusunda yapılan gizli antlaşma
  • Tarih : 16 Mayıs 1916
  • Yer : Londra
  • İmzalayan devletler : Devletler: İngiltere, Fransa, Rusya

İtilaf devletlerinin I.Dünya Savaşı’ndan önce Osmanlı Devleti’nin tasfiyesi konusunda anlaşamaması ve savaş esnasında iş birliği sağlayamaması ile birlikte İngiltere ve Fransa’nın Çanakkale’den yeni bir cephe açmaya karar vermesi Boğazlar üzerinde tarihi emelleri olan Rusya’yı telaşlandırdı. Müttefiklerinin İstanbul’a yerleşmesinden endişe eden Rusya Boğazlar’ın kendisine verilmesini istedi. İngiltere, Osmanlı toprakları üzerindeki taleplerinin yerine getirilmesi şartıyla Rusya’nın isteklerini kabul edebileceğini bildirdi. Karşılıklı notalarla imzalanan antlaşmaya göre Rusya, İngiltere ve Fransa’nın Osmanlı Devleti’nin diğer bölgelerinden uygun görecekleri yerler dağıtılacaktı. İstanbul Antlaşması adını alan bu ilk gizli paylaşım yeni antlaşmaların yapılmasına yol açtı. İngiltere’nin Araplar’la gizlice anlaşmasından memnun olmayan Fransa, Beyrut eski konsolosu François Georges Picot’yu özel temsilci olarak yolladı. Kasım 1915’te iki devlet arasında Londra’da başlayan görüşmeler uzlaşmayla sonuçlandı. İtalyanlar’dan gizlenen antlaşma taslağının Rusya tarafından onaylanması gerekiyordu. Sykes ve Picot, Petrograd’a giderek Rusya’nın onayını aldıktan sonra İngiltere ve Fransa arasında Sykes-Picot Antlaşması imzalandı.

Osmanlı Devleti’nin topraklarının bölüşüldüğü bu gizli antlaşmaya göre Suriye’nin kıyı bölgesi Fransa’ya veriliyor, İskenderun serbest liman ve Filistin uluslararası bölge oluyordu. Musul vilâyetini içine alan Fransız nüfuz alanı İran sınırına kadar uzanıyordu. İngiltere’nin etki alanı ise Filistin’den Mezopotamya’ya kadar geniş bir bölgeyi kapsıyordu. Çarlık Rusya’nın çöküşüyle birlikte esasen bütün tablo değişmeye başladı. Arap milliyetçiliğinin gelişimine bağlı olarak İngiltere’nin Sykes-Picot Antlaşması’nı uygulama arzusu giderek azaldı. İngiliz başbakanı Rusya’nın çöküşüyle birlikte Yakındoğu’daki durumun tamamıyla değiştiğini ileri sürerek Ermenistan, Arabistan, Suriye ve Filistin’in farklı millî durumlarının tanınması gerektiğini açıkladı. Fransa, Paris’te toplanan Barış Konferansı’nda Sykes-Picot Antlaşması gereğince Suriye’nin kendi hakkı olduğunu açıkladı. İngiltere ise bu antlaşmanın artık geçerliliğinin kalmadığını ileri sürdü. Bu sırada Yunanlıların İzmir işgali Anadolu’da başlayan millî direnişin gelişmesini hızlandırdı. Ankara hükümetinin Yunanlılar karşısında kazandığı büyük zafer ertesi yıl Lozan’da yeni sayılabilecek bir antlaşmayla sonuçlandı. Diplomatik başarı sayılan Lozan Antlaşması, Arap mandalarının Sevr Antlaşması’ndaki dağılımını aynen korumakta ve bunun temelinde yatan Sykes-Picot Antlaşması hükümleri, buraların 24 Temmuz 1923 tarihinde Cem‘iyyet-i Akvâm’a havale edilmesinin mesnedini oluşturmaktaydı. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Küçük, Cevdet, Skyes-Picot Antlaşması, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 38, 2010

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun