Sürmeli Ali Paşa

  • Görev : Osmanlı sadrazamı
  • Doğum : Dimetoka
  • Ölüm : 1695

Devlet işlerinde kabiliyetli, akıllı ve tedbirli bir kişi olan Ali Paşa Sokulluzâdeler’den İbrâhim Han kethüdâsı Osman Ağa’nın yanında yetişen Sürmeli Ali Paşa resmî görevlerinde süratle yükselerek önce arpa emini, arkasından da Tersâne-i Âmire emini oldu. Başdefterdarlığa getirildi. Azlinden sonra defterdar vekilliğinde bulundu, ardından tekrar başdefterdar oldu. Bu görevi sırasında kendisine vezirlik pâyesi verildi. Kıbrıs eyaletine tayin olundu, kısa süre sonra da Trablusşam eyaletine nakledildi. Ali Paşa bu valiliği sırasında, o bölgelerde isyan eden Serhanoğulları’nın isyanını bastırmakla görevlendirildi ve bu görevinde başarılı oldu. Mustafa Paşa’nın yerine sadrazamlığa getirildi. Padişah tarafından ordunun başında sefere çıkmak üzere serdâr-ı ekrem tayin edildi. Ali Paşa başarısızlıkla sonuçlanan ve oldukça meşakkatli geçen Varadin Seferi’nden döndükten sonra idareyi tek başına ele almak istedi ve bunun ancak padişahın çevresindeki nüfuzlu kimselerin uzaklaştırılmasıyla mümkün olabileceğini anladı. Bunlardan Şeyhülislâm Ebûsaidzâde Feyzullah Efendi, Reîsülküttâb Ebûbekir Efendi ve Rumeli kazaskeri Yahyâ Efendi gibi bazı nüfuz sahibi kimseleri çeşitli isnatlarla uzaklaştırmaya muvaffak oldu. Böylece tesir ve nüfuzu artan Ali Paşa önemli memuriyetlere kendi yakınlarını tayin ettirerek çevresini güçlendirmeye çalıştı.

Gözlerine sürme çektiği için Sürmeli lakabı ile şöhret kazanan Ali Paşa için II. Ahmed’in ölümü ve yerine II. Mustafa’nın geçmesi bir dönüm noktası oldu. II. Mustafa’nın bizzat sefere çıkma isteğine çeşitli bahaneler ileri sürerek engel olmaya çalışması padişahın memnuniyetsizliğine yol açtı. Ayrıca yeni padişahın vaktiyle Ali Paşa tarafından uzaklaştırılan bazı kimseleri eski görevlerine iadesi Ali Paşa’nın mukadder âkıbetini hazırladı. Cisr-i Mustafa Paşa mevkiinde yeniçerilerin çıkardıkları isyanda parmağı olduğu, askeri seferden alıkoymaya çalıştığı ve Anadolu’daki bazı servet sahiplerinden zorla para toplattığı gibi isnatlarla, fakat gerçekte Feyzullah Efendi’nin tesiriyle azledilerek 300 akçe emeklilik maaşı ile Çeşme’ye sürüldü. Ancak daha Çeşme’ye varmadan geri çağrılıp 28 Mayıs’ta Edirne’ye getirtildi ve ertesi sabah idam edildi.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Emecen, Feridun, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 2, 1989

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun