Sultanzade Mehmed Paşa

  • Görev : Osmanlı Sadrazamı
  • Doğum : 1600 civarı - İstanbul
  • Ölüm : 1646

Nazik tabiatlı bir şehir çocuğu olarak tanınan 17. yüzyıl Osmanlı sadrazamı Mehmed Paşa kaynaklarda Civan Kapıcıbaşı, Semîn gibi lakaplarla da anılır. Mehmed Paşa büyükannesi Ayşe Sultan’ın gözetiminde iyi bir eğitim aldı, lalaların yanında büyüdü. Fakat zamanla aile içinde büyükannesinden başka kimsesi kalmadı. Genç yaşta iken yaşı seksene ulaşan Ayşe Sultan’ın bütün işlerini üstlendi. Ailesinden büyük atası Rüstem Paşa’nın, dedesi Ahmed Paşa’nın ve büyükannesi Ayşe Sultan’ın vakıflarını da yine bu yaşlarda yönetti, bu arada kendisine hânedanla uzaktan da olsa akrabalık bağı bulunanlara tevcih edildiği üzere, kapıcıbaşılık pâyesi verildi. Ardından vezâret rütbesiyle divan üyesi oldu. Bağdat seferine çıkılacağı sırada 1633’te IV. Murad’ın yaptığı bir teftişte ordu işiyle ilgilenmeyen vezirler arasında yer aldığı tespit edilince Kıbrıs’a sürüldü. Mehmed Paşa Mısır beylerbeyliği sırasında ikinci vezir durumundaydı. Mısır’da üç yıla yakın bir süre kaldı, burada giderek güç kazanan mahallî beylerin nüfuzunu kırmaya çalıştı. Mısır’da vergilerin toplanmasında titizlik gösterdi. Bu arada kendisi de hayli zenginleşti. Görevinden azledilip İstanbul’a dönünce yeniden kubbe veziri oldu ve darphane işlerinin yoluna konulmasıyla görevlendirildi.

Azak Kalesi’nin kurtarılması maksadıyla serdar olarak Özi valiliğine tayini Mehmed Paşa için önemli bir dönüm noktası oldu. Kazandığı başarı İstanbul’daki rakiplerini, özellikle de Vezîriâzam Kemankeş Mustafa Paşa’yı endişelendirdi ve bir süre Özi’de muhafaza hizmetinde kalması sağlandı. İstanbul’a gelince tekrar vezir olarak divana katıldı, başarılı seferi dolayısıyla şöhreti hayli arttı. Sadarete gelince öncelikle kendi iktidarını zora sokacak güçlü vezirleri İstanbul’dan uzaklaştırdı. Mehmed Paşa, sadâreti döneminde bir taraftan kendi gücünü pekiştirip makamını sağlamlaştırmaya çalışırken dış meselelerle de uğraştı. Özellikle Girit’e sefer açılması aşamasında Habsburglar için bir problem haline gelen Erdel meselesi, Lehistan ve Rus sınırındaki karışıklıklarla Kırım Hanlığı konusunda bazı tedbirler almaya gayret gösterdi. Su bulmak için karaya yanaşmış olan yirmi altı gemilik Venedik filosuna âni bir baskın düzenleyerek bazı gemilerini tahrip etti. Donanma ile Hanya Limanı’na ulaştı, burada iken Suda Kalesi’nin fethini emretti. Suda’nın muhasarası esnasında bizzat topların taşınmasında askere yardımcı oldu, hatta bu yüzden mustarip olduğu fıtık rahatsızlığı arttı ve vefat etti.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Emecen, Feridun, Sultanzade Mehmed Paşa, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2016, c. Ek-2, sf. 227-229

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun