Seyyid Mehmed Rıza

  • Meslek : Osmanlı müellifi
  • Önem : Kendi adıyla anılan tezkiresiyle meşhur olması
  • Doğum : ?
  • Ölüm : 1671 - Edirne
  • Başlıca Eserleri : Rıza Tezkiresi

Edirne’de Zehrimâr adıyla tanınan bir aileye mensup olduğundan Zehrimârzâde diye bilinen Rıza Paşa tahsilini Edirne’de tamamladı. Medreseyi bitirdikten sonra bir müddet müderrislik yaptı, Rumeli’de mahkeme nâibliklerinde bulundu. Rıza’nın Mevlevîlik ve Mevlevîler hakkındaki manzumeleri bu tarikatla ilgisini düşündürmekteyse de tarikat içindeki faaliyet ve kimliği hakkında bilgi bulunmamaktadır. Hayatının sonlarına doğru Edirne Uzunköprü’de müftülük yaptı. Mehmed Rıza’nın muhtasar tezkiresi 1591-1641 yılları arasında ölen şairleri kapsadı. XVII. yüzyılın ilk çeyreğinde düzenlenen Kafzâde Fâizî’nin antoloji niteliğindeki Zübdetü’l-eş‘âr’ı bir tarafa bırakılırsa Rıza Tezkiresi, Riyâzî Tezkiresi ile birlikte bu yüzyılın önemli iki şuarâ tezkiresinden biridir. Mehmed Rıza, mukaddimede tezkireyi kaleme alış sebebini belirttikten sonra eserini on beyitlik bir manzumeyle övdüğü devrin padişahı Sultan İbrahim’e sunar ve kendilerine birer mahlas edinerek şair olduklarını iddia eden kişileri tezkiresine almadığını söyler.

Kınalızâde Hasan Çelebi’ye ait tezkirenin zeyli sayılan eser iki bölümden oluşmaktadır. Şiir yazmış on padişahın tanıtıldığı ve şiirlerinden örneklerin verildiği birinci bölümde II. Murad, Fâtih Sultan Mehmed, II. Bayezid, Yavuz Sultan Selim,  Kanûnî Sultan Süleyman, II. Selim, III. Murad, III. Mehmed, I. Ahmed ve IV. Murad yer almakta, ikinci bölümde toplam 254 şairin biyografisi alfabetik sırayla verilmektedir. Tezkirede şairlerle ilgili bilgiler bir iki cümleyle geçildimiştir. Eserin hâtimesinde tezkirenin tamamlanma tarihi “câmi-i mazmûn” (1641) ibaresiyle belirtildi. Beş nüshası bilinen Rıza Tezkiresi’nin Millet Kütüphanesi’nde kayıtlı yazmasında padişahlarla birlikte 264 şairin kısa biyografisi bulunur. Köprülü Kütüphanesi’ndeki nüsha Latîfî Tezkiresi’nin hâşiyelerine yazıldı. İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi’nde mevcut nüshanın bazı sayfaları eksik olduğu gibi Edirne Selimiye Kütüphanesi ile Süleymaniye Kütüphanesindeki nüshalar da eksiktir. Rıza Tezkiresi ilk defa İkdamcı Ahmed Cevdet tarafından bastırıldı, M. Sadık Erdağı ise bunun tıpkıbasımını gerçekleştirdi.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Kılıç, Filiz, Seyyid Mehmed Rıza, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2008, c.35, sf.59

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun