Seyyid Ahmed Han

  • Meslek : Fikir adamı ve yazar
  • Doğum : 17 Ekim 1817 - Delhi
  • Ölüm : 27 Mart 1898 - Aligarh
  • Başlıca Eserleri : Cilâü’l-kulûb bi-zikri’l-mahbûb, Câm-ı Cem, Tuhfe-i Hasan, Kelimetü’l-hak, Râh-ı Sünnet ve Bidat, Âsârü’s-sanâdîd, Târîh-i Serkeşî-yi Bicnor, Esbâb-ı Begavât-ı Hind, Loyal Muhammadan of India, Tahkık-i Lafz-ı Nasârâ, Tibyânü’l-kelâm, Risâle-i Ahkâm-ı Taâm

XIX. yüzyıl Avrupa akılcılığı ve tabiat felsefesinin tesirinde oluşturduğu fikirleri İslam dünyasında tartışmalara yol açan Ahmed Han, Farsça, Arapça, matematik ve geometri öğrenimi gördü, şiir ve edebiyatla ilgilendi. Delhi Ceza Mahkemesi zabıt kâtipliğinden sonra Manipûr’a stajyer hâkim oldu. Bir yıl sonra Fetihpûr Sikri’ye ve 1846’da Delhi’ye gönderildi. Delhi’de kaldığı dokuz yıl zarfında, resmî görevi yanında bir taraftan da kitap ve risâleler yazarak büyük bir şöhrete kavuştu. 1855 yılında terfi edilerek “sadr-ı emîn” unvanıyla Bicnor’a atandı. Burada sipahi ayaklanmasında birçok İngilizin hayatını kurtarması üzerine kendisine “Star of India” nişanının Companion rütbesi verildi. Daha sonra intikam amacıyla harekete geçen İngilizlere karşı bu defa mâsum halkın kurtarılmasında rol oynadı. “Sadrü’s-sadr” olarak hâkimliğe devam ederken Müslümanların sosyal hayat ve eğitimle ilgili problemlerini dile getiren yazılar yayımladı. Hakimlik görevini devam ettirdiği Aligarh’ta Müslümanların eğitim düzeyinin yükseltilmesi üzerine çalıştı. İngiltere’ye gittiğinde İngiliz üniversite teşkilâtını inceledi. Hindistan’a dönüşünde “Tehẕîbü’l-aḫlâḳ” gazetesiyle Müslümanları Batı kültürüne ve İngiliz hükümetine ısındırmak için çaba gösterdi; din ile dünya işlerinin birbirinden ayrılması ve dinin her işe karıştırılmaması gerektiğini savundu.

En büyük eseri sayılan Aligarh’daki Mohammadan Anglo-Oriental College’ı kurduktan sonra hâkimliği bırakarak Aligarh’a yerleşti. Bu kolej, Ahmed Han’ın ölümünden sonra üniversite haline getirildi ve günümüzde Hindistan’daki Müslüman aydınlarının çoğunu yetiştirdi. Ahmed Han, ülke Müslümanlarını eğitim, öğretim ve siyaset alanlarında aydınlatmak amacıyla The Mohammadan Educational Conference’ı başlattığı sene Hint aydınları tarafından kurulan All-India National Congress’e karşı çıkarak Müslümanların İngiliz hükümetinin aleyhine olan bu kongreyle birlik oldukları takdirde İngilizlerin teveccühünü kaybedeceklerini ve mağdur olacaklarını savundu. Bu çabaları üzerine İngiliz hükümetince kendisine “Sir” ve “Knight Commander of the Star of India” unvanları verildi. Ayrıca Edinburg Üniversitesi tarafından fahrî doktor unvanıyla taltif edildi. Aklı en önemli standart sayarak İslâm’ı buna göre açıklayan Ahmed Han’a göre dünyevi konuların temel olarak değişmeyen dine dahil edilmesi büyük bir hatadır. Bu bağlamda siyasetin dinden ayrılması da Ahmed Han’ın önemle savunduğu konulardan biridir.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Öz, Mustafa, Seyyid Ahmed Han, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 1989, Cilt: 2, syf: 73-75

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun