Şerifler Yalısı

Şerifler Yalısı
  • Yapılış Tarihi : 1782
  • Yer : İstanbul, Sarıyer

Emirgan Bölgesi sahilinde bulunan Şerifler Yalısı, Boğaziçi’nde 18. yüzyılda gelişen sivil mimarlığın temsilcilerinden biri olarak varlığını kısmen de olsa sürdürmeye devam eden yalılardan biridir. 1782 yılında yapıldığı tahmin edilen yapıdan bugüne yalnızca selamlık divanhanesi kalmıştır. Yalı Osmanlı Barok dönemi özelliklerini taşıyan ahşap bağdadi bir yapıdır. Kaynaklarda yapının mimarının A. İgnace Melling olduğu bilgisine rastlanmaktadır. Yapımından itibaren el değiştirmeler sonucu farklı müdahalelere maruz kalan yapı bir müddet bakımsız kaldı. 1970’li yıllarda zamanının mülk sahibi tarafından Kültür Bakanlığı’na devredilen yapı titiz ve kapsamlı bir restorasyon sürecinden sonra bugünkü halini aldı. Bostancıbaşı Defterleri’nden yalının Hazine-i Hümayun Başyazıcısı Fevzi Beyzade Mehmet Bey’e ait olduğu anlaşılmaktadır. Yapının 1782 ile 1785 yılları dolaylarında inşa edildiği düşünülmektedir. 1850-1860 senelerinde tamamen değiştirdiği veya yeniden inşa edildiği düşünülen bina, 19. yüzyılda bir dönem Osmanlı Meclisi’nde Hicaz temsilcisi olan Mekke Şerifi Abdullah Paşa tarafından satın alınmasıyla “Şerifler Yalısı” olarak tanındı.

Yapı süreç içerisinde farklı kişilerin mülkiyeti oldu. Abdullah Paşa’nın ölümünün ardından varislerinden alınan yalı Sait Çiftçi mülkiyetine geçti. Daha sonra yalı, 1971 tarihinde Milli Eğitim Bakanlığı’nca Sait Çiftçi’den satın alındı ve çeşitli onarımlardan geçti. Türk İslam Eserleri ile Divan Edebiyatı Müzesi’nden temin edilen eşyalar ile donatılarak müze halini aldı. 2001 yılında ise yalıdaki eserler güvenlik gerekçesiyle Topkapı Sarayı ve Türk-İslam Eserleri Müzesi’ne taşındı. 2006 yılı itibariyle Kültür ve Turizm Bakanlığı izniyle Tarihi Kentler Birliği ile ÇEKÜL Vakfı ortak kullanımına hizmet etmektedir. Şerifler Yalısı, yıllar içerisinde geçirdiği değişimler öncesinde bir yalı kompleksi olarak tasarlandı. Haremlik ve selamlık binaları, bu bölümler arasında geçişi sağlayan direkler üzerinde bağlantı galerisi, günümüze ulaşamayan hamam yapısı, yardımcılar ve ek hizmetler için Bendegan binası, kayıkhanesi ve bahçesiyle bir bütün halindedir. Şerifler Yalısı’nın toplam alanı yaklaşık 900 metrekare olan harem dairesi binası 1940’larda yalının önünden de geçen sahil yolu yapımı sırasında yıkıldı. Günümüzde yalının var olan selamlık bölümüne, 20. yüzyıl başında Mekke Şerifi Abdullah Paşa tarafından batı yönüne İftariyelik Salonu eklendi. Bu ekleme ile birlikte divanhane alanı 350 metrekareye çıktı. Yalının arka bahçesinde, Paşa tarafından hizmetkârların kullanımı için eklenen ve 1972 restorasyonunda yeniden düzenlenmiş olan Bendegan binası yalının günümüze ulaşan birimlerindendir.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Gonca Cebeci, Boğaziçi Yerleşimlerinden Emirgan’ın Tarihsel Gelişimi, FSM Vakıf Üniversitesi Mimarlık Anabilim Dalı YL. Tezi, 2013

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun