Şerif İdrisi

  • Önem : İslâm coğrafyacısı ve botanik âlimi
  • Doğum : 1100 - Ceuta, İspanya
  • Ölüm : Palermo, Sicilya
  • Başlıca Eserleri : Nüzhetü’l-müştâḳ fi’ḥtirâḳı’l-âfâḳ, Ünsü’l-mühec ve ravżü’l-fürec, el-Câmiʿ li-ṣıfâtı eştâti’n-nebât ve ḍurûbi envâʿi’l-müfredât mine’l-eşcâr ve’s̱-s̱imâr ve’l-ḥaşâʾiş

İdrîsîler hânedanının kurucusu I. İdrîs’in soyundan gelen Şerif İdrisi’nin fazla revaçta olmayan coğrafya ve botanik sahalarında çalışmalar yapması onun ihmal edilmesinin sebeplerindendi. Çeşitli araştırmalar sonunda onun öğrenimini Kurtuba’da tamamladığı, İspanya ve Kuzey Afrika’da çıktığı uzun seyahatlerden sonra II. Roger’in ilk yıllarında Sicilya’nın başşehri Palermo’ya yerleştiği ve burada öldüğü tespit edildi. İdrîsî asıl şöhretini II. Roger için yazdığı Nüzhetü’l-müştâḳ fi’ḥtirâḳı’l-âfâḳ adlı coğrafya kitabına borçluydu. Kitapta yedi iklimden her biri onar bölüme ayrıldı, mukaddimedeki dünya haritasından başka her iklim cüzünün başında da oranın haritası verildi. İbn Havkal, İbn Hurdâzbih ve Ceyhânî gibi İslâm coğrafyacılarının eserleri yanında İdrîsî, Batlamyus’un Kitâbü’l-Coġrafya’sından ve şifahî bilgilerden de faydalandı. Batlamyus coğrafya okulunun en meşhur takipçilerinden olan İdrîsî’nin Batlamyus’un haritalarında önemli değişiklikler de yaptı. Kitabında dünyayı ekvatorla ikiye ayırmakta ve güney yarım kürenin, sıcaklığından dolayı canlıların yaşamasına elverişli olmadığını söyledikten sonra kuzey yarım küreyi yedi iklim halinde ekvatordan kuzeye doğru incelemekte ve her iklimi batıdan doğuya doğru çeşitli bölgelere ayırmaktadır.

Bir dünya coğrafyası olan Nüzhetü’l-müştaḳ, Ortaçağ’da İslâm dünyasında yazılmış yerkürenin genel ve sistematik coğrafyası üzerindeki en kapsamlı çalışmalardan biri olup Avrupa hakkında gerçeğe en yakın bilgileri veren ilk eserdi. Çeşitli ülkelerin ve özellikle Batı Avrupa ülkelerinin haritaları tarihte ilk defa aslına uygun sayılabilecek bir şekilde çizildi. Türkler’in yaşadığı topraklar hakkında yapılan açıklamalar ise daha önceki coğrafyacılara göre geniş olmakla birlikte zaman zaman efsanevî bilgiler yer aldı. Ünsü’l-mühec ve ravżü’l-fürec adlı eseri Nüzhetü’l-müştâḳ’ın ilâveli bir özeti niteliğindedir.  Kitapta, ekvatorun güneyinde kalan sekizinci bir iklimden daha söz edilir. el-Câmiʿ li-ṣıfâtı eştâti’n-nebât ve ḍurûbi envâʿi’l-müfredât mine’l-eşcâr ve’s̱-s̱imâr ve’l-ḥaşâʾiş adlı eseri Botanik ve eczacılıkla ilgili olup İbnü’l-Baytâr tarafından çokça kullanıldı. Eserde bir bitkinin çeşitli dillerdeki anlamlarını da verdi. Kitabın İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi’nde 1261 tarihli bir nüshası daha bulunur. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Şeşen, Ramazan, Şerif İdrisi, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt: 21, 2000, s:493-495

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun