Senedi İttifak

  • Senedi İttifak : Osmanlı tarihinde merkez bürokrasisi ile ayan arasında imzalanan belgenin adı
  • Dönem Padişahı : II. Mahmud
  • Tarih : 7 Ekim 1808

Osmanlı tarihinde merkez bürokrasisi ile ayan arasında ilk imzalanan belge olan Senedi İttifak ilk olması nedeniyle önemli bir konuma sahiptir. Senedi İttifak’ın imzalanmasına giden süreç ise şu şekilde gelişmiştir: Osmanlı Devleti’nde 16.yüzyılın ikinci yarısından itibaren devletle halk arasında irtibatı sağlayan ve ayan eşraf gibi adlarla anılan mahalli otorite, zamanla devletin içine düştüğü sıkıntılardan faydalanıp bulundukları bölgede güçlerini ve nüfuzlarını merkezi otorite aleyhine genişletti. 18.yüzyılda Anadolu ve Rumeli’de güçlü aileler ve hanedanlar ortaya çıkmış, taşrada otoritesini tesis edemeyen devlet bu güçlerin varlığını kabul etmek zorunda kalmış, ayanların kendi aralarında ve devletle olan mücadeleleri sosyal yapıyı ve dengeleri iyice bozmuştur. Ülkede düzenin sağlanabilmesi için hükümetle ayanların görüşmesi gerektiğini anlayan Alemdar Mustafa Paşa onları İstanbul’a davet etti ancak müzakerelere katılan ayanların sayısı belli değildir. II. Mahmud huzuruna kabul ettiği ayanlara samur kürkler ve hançerler hediye etti, bazı ayanlara da sadrazamın otağında hal’atler giydirildi. Şeyhülislam, devlet ricali, yeniçeri ağası ve ayanın katılımıyla yapılan toplantı neticesinde ayanın bir kısmıyla merkez bürokratları arasında Sened-i İttifak diye isimlendirilen ve Osmanlı tarihinde benzeri görülmeyen bir metin kaleme alındı. Bürokrasinin ileri gelenleriyle Çapanoğlu Süleyman Bey, Sirozlu İsmail Bey, Karaosmanoğlu Ömer Ağa ve Mustafa Bey’in imzaladığı Sened-i İttifak onay için padişaha sunuldu. Senedin maddelerini ağır bulan padişah konuyu müzakere etti ve senedin onaylanıp daha sonra ortadan kaldırılması yönünde hükmetti.

Bu metnin birinci maddesi padişahın zatının ve saltanatının devlet esası olduğuna ve bunun senedi imzalayanların taahhüt ve güvencesi altında bulunduğuna dairdir. Padişaha veya otoritesine karşı sözlü yahut fiili bir itaatsizlik yahut ihanet söz konusu olduğunda el birliği ile sorumlular cezalandırılacaktır. İkinci madde, ayanın ve hanedanlarının varlığının devlet bekasına ve gücünün armasına bağlı olduğu belirtilmektedir. Üçüncü madde, hazine gelirlerinin tahsiline, dördüncü madde sadrazamın konumuna, beşinci madde ayanların ve devlet ricalinin birbirine kefil olmasına, altıncı madde İstanbul’un güvenliğinin sağlanmasına, yedinci madde vergilerin halkın ödeyebileceği oranda olmasına dairdi. Sonuç kısmında bundan böyle sadaret ve şeyhülislamlık makamlarına tayin edilecek olanların Sened-i İttifak’ı onaylayıp göreve başlamaları gerektiği yazmaktaydı. Onaylanmasından birkaç hafta sonra çıkan bir yeniçeri ayaklanmasında senedin mimarı Alemdar Mustafa Paşa öldüğü için Sened-i İttifak sahipsiz kaldı ve böylece uygulama alanına konulamadı. Daha sonra da bu belgeyi gündeme getiren olmadı.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Akyıldız, Ali, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 2009, cilt 36, sayfa: 512-514

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun