Şemseddin İltutmuş

  • Önem : Delhi Sultanlığı’nın gerçek anlamda kurucusu kabul edilen Türk asıllı hükümdar
  • Doğum : ?
  • Ölüm : 1236
  • Tahta çıkışı : 1211

Delhi Sultanlığı’na asıl devlet hüviyetini kazandıran ve kendini halifeye Hindistan sultanı olarak kabul ettiren İltutmuş’un hayatının ilk devresine dair gulâm olarak bulunduğundan başka bilgi yoktur. Kısa sürede efendisi Delhi Sultanı Kutbüddin Aybeg’in güvenini kazanarak devletin en üst kademelerine yükseldi ve onun kızıyla evlendi. Gevâliyâr, Beren, Bedâûn valiliği ve ordu kumandanlığı yaptı. Kayınpederinin ölümünden sonra oğlu Ârâm Şah’ı mağlûp ederek tahtı ele geçirdi. İltutmuş, saltanatının ilk yıllarını devleti için büyük tehlike oluşturan Gurlular’ın Türk asıllı kumandanlarından Tâceddin Yıldız’la savaşarak geçirdi. Onun ölümünden sonra Delhi Sultanlığı’nın toprakları üzerinde emeller besleyen Mültan Sultanı Nâsırüddin Kabâce ile uğraşmaya başladı. Abbâsî Halifesi Müstansır-Billâh bir heyet göndererek İltutmuş’a hil‘at, menşur ve “es-sultânü’l-muazzam nâsırü emîri’l-mü’minîn” ve “yemînü halîfetillâh” unvanlarını verdi. Bu durum Hindistan hükümdarının Abbâsî halifesi tarafından Hindistan sultanı olarak tanındığının ilk işaretiydi. İltutmuş da buna karşılık halifeye bağlılığını göstermek için üzerinde “nâsırü emîri’l-mü’minîn“ yazılı yeni bir gümüş para bastırdı.

Âdil, sâlih ve faziletli bir hükümdar ve halefleriyle kıyaslandığında en önemli hükümdarlardan biri olan İltutmuş’un döneminde İktâ sistemi yaygın bir şekilde uygulandı. Meşâyih ve ulemâya büyük saygısı vardı. Buhara’dan gelen şair ve filozof Avfî Hasan Nizâmî ve Minhâc-ı Sirâc Cûzcânî gibi aydınları sarayında himaye etti. Kitaba meraklı olan İltutmuş’un isteği üzerine İḥyâʾü ʿulûmi’d-dîn’in tamamı Farsça’ya çevrildi. Delhi’de imar faaliyetlerinde bulundu, bu arada yapımına Kutbüddin Aybeg zamanında başlanan Kutub Minâr’ı tamamlattı ve Ecmîr’de büyük bir cami inşa ettirdi. Gurlular tarafından sürülen ve Delhi’ye gelip yerleşen İsmâilîler, bir cuma namazında onu öldürerek idareyi ele geçirmeye teşebbüs ettiler. İltutmuş saldırıdan yara almadan kurtuldu ve suikastçıları yakalatıp öldürttü. Ayrıca kendisine yapılan bu suikasttan bütün İsmâilîler’i sorumlu tuttu ve İsmâilîliği ortadan kaldırmak üzere bir sefer başlattı. Ancak çok geçmeden hastalanarak Delhi’de öldü.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Ansarı, A. S. Bazmee, İltutmış, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2000, c.22, sf.158-159

 

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun