Şehnâme

  • Yazarı : Firdevsi
  • Önemi : Fars edebiyatının en büyük eserlerinden, Firdevsî’nin ünlü manzum destanı

İran’ın milli destanı ve Fars edebiyatının en büyük eserlerinden biri kabul edilen Şehnâme, bütün dünya klasikleri arasında da eşsiz bir yere sahiptir. Firdevsî eserini bölümler halinde yazmaya başladı ve yazımı tamamlanan bölümler arasında bağlantı kurduktan sonra 1004 yılında ilk redaksiyonunu bitirdi. Bu sırada otuz yedi yaşındaki oğlunu kaybeden Firdevsî eserini ithaf edeceği bir hükümdar arayışına girdi. O zamana kadar Gazneli Hükümdarı Sultan Mahmud ile tanışma fırsatı bulamadığından hükümdarın kardeşi Nasr b. Sebük Tegin ile Vezir Ebü’l-Abbas Fazl b. Ahmed el-İsferâyînî sultanla tanışmasını sağladı. Bu arada muhtemelen Şehnâme’nin ikinci redaksiyonu tamamlanmışsa da Vezir Fazl b. Ahmed’in ölümüyle Firdevsî eserini Sultan Mahmud’a sunamadı. İran’da Araplar’ın egemen olduğu döneme kadar geçen zaman sürecindeki İran’ın destansı tarihiyle gerçek bilgileri harmanlayarak verir.

İlk insanın yaratılışından başlayan Şehnâme’nin kaynaklarını 9. yüzyılın sözlü gelenekleriyle mensur ve manzum şehnâmeler oluşturur. Şehnâme’de Pîşdâdîler, Keyânîler, Eşkânîler ve Sâsânîler dönemine ait destansı olaylar ele alınır. Cemşîd, Dahhâk, onunla savaşan demirci Gâve, Ferîdun, yedi güç işi başaran Zaloğlu Rüstem, Turan ülkesinin hükümdarı Efrâsiyâb (Alp Er Tonga), Keykâvus, Keyhusrev, İsfendiyâr, Dârâ, İskender gibi simalar eserde yer alır. Bu arada Türk kültürüyle ilgili bilgiler de aktarılır. Şehnâme’de az miktarda Arapça kelime bulunur. Eserde modern Farsça’da kullanılan bazı kelimelerin eski biçimlerine ve fazla kullanılmayan fiillere sıkça rastlanır. Fars edebiyatında en çok taklit edilen eserlerden biri Sa‘dî-i Şîrâzî’nin Gülistân’ı, diğeri Firdevsî’nin Şehnâme’sidir. Şehnâme ilk defa 12. yüzyılda Eyyûbîler devri edip ve tarihçisi Bündârî tarafından Arapça’ya çevrildi. 1971 yılında Şehnâme’yi edebî, tarihî, sosyal vb. açılardan incelemek, tenkitli neşrini yapmak üzere İran Kültür Bakanlığı’na bağlı olarak Bünyâd-ı Şehnâme-i Firdevsî oluşturuldu.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Kanar, Mehmet, Şâhnâme, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2010, Cilt:38, sf:289-290

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun