Sebük Tegin

  • Önem : Gazneliler hânedanının gerçek kurucusu ve ilk hükümdarı
  • Ölüm : Ağustos 997 - Belh yakınları
  • Hükümdarlık Dönemi : 977-997

Askerleri tarafından çok sevilen, başarılı bir hükümdar olan Sebük Tegin Gazneliler arasında “Emîr-i Âdil’’ lakabıyla anıldı. Bir akın sırasında komşu kabilelerden Tuhsılar’a esir düştü ve Sâmânî Emîri I. Nûh zamanında Buhara’ya getirildi. Burada Sâmânî kumandanlarından Alp Tegin tarafından satın alındı. Sebük Tegin, Alp Tegin’in himayesiyle Sâmânî sarayında hızla yükseldi ve önemli görevlere tayin edildi. Alp Tegin’in ölümünden sonra Sebük Tegin onun yerine geçen oğlu Ebû İshak İbrâhim’in en güvenilir adamı oldu. Ebû İshak İbrâhim’in oğlu olmadığı için yerine Türk asıllı kumandanlardan Bilge Tegin ve onun ölümünün ardından Böri Tegin geçti. Böri Tegin’in başarısız olması sebebiyle görevden uzaklaştırılması üzerine Sebük Tegin emîrler tarafından devletin başına getirildi. Görünürde Sâmânîler’in bir valisi gibi hareket etse de bağımsız Gazneliler Devleti’nin gerçek kurucusu Sebük Tegin’di. Sebük Tegin, devletin başına geçtikten kısa bir süre sonra hakimiyetini genişletti. Büst üzerine yürüyüp buranın hâkimi Togan Tegin’i mağlûp ederek şehre hâkim oldu. Ardından Tohâristan’ı ele geçirdi. Askerî açıdan stratejik öneme sahip Leşker-i Bâzâr şehrini kurdu. Daha sonra Hindistan’a akınlara başladı.

Merkezi Kâbil vadisi olan Vayhand Hindûşâhî hânedanı Gazneliler’in Kuzey Hindistan’da yayılmasına bir engel teşkil ediyordu. Sebük Tegin, Gazneli akınlarını durdurmak için harekete geçen Hindûşâhî hükümdarı Caypal’i iki defa yenilgiye uğrattı. 1 milyon dirhem para ile elli fil vermesi ve sınır bölgesindeki bazı kale ve kasabaları Gazneliler’e terketmesi şartıyla Caypal ile bir anlaşma yapıldı. Ancak Caypal anlaşmaya uymayıp büyük bir ordunun başında Gazne’ye doğru yürüdü, ancak yenilgiye uğramaktan kurtulamadı. Sebük Tegin, bu galibiyetten sonra Lâmgân ve Peşâver arasındaki toprakları hâkimiyet alanına kattı. Sebük Tegin’in ülkesini genişlettiği bu dönemde Sâmânî Devleti çökmeye ve dağılmaya yüz tutmuştu. Bu durumda Sâmânîler’in son dayanağı kendilerine tâbi olmayı sürdüren Sebük Tegin idi. Sebük Tegin, Sâmânî Emîri II. Nûh’a düşmanlarına karşı ona yardımcı olmaya söz verdi. Tûs’a doğru ilerledi ve şehir civarında Ebû Ali’yi mağlûp etti. Karahanlılar ile anlaştıktan sonra Belh’e dönen Sebük Tegin burada hastalandı ve vefat etti.  Yerine veliaht tayin ettiği küçük oğlu İsmâil geçti.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Merçil, Erdoğan, Sebük Tegin, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2009, c.36, sf.262-263

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun