Sasaniler

  • Kurucusu : 1. Erdeşir
  • Son Hükümdarı : III. Yezdicerd
  • Hüküm sürdükleri yer : İran
  • Kuruluş ve Yıkılış Tarihi : 226-651

Adını asıl kurucusu sayılan destan kahramanı, hükümdar Erdeşîr-i Bâbekân’ın dedesi, İstahr’daki Anahita âteşkedesinin muhafızı Sâsân’dan alır. Fars bölgesinde yerel bir idareci olan Bâbek’in ölümünün ardından yerine büyük oğlu Şâpûr, onun çok kısa süren yönetiminden sonra küçük oğlu Erdeşîr geçti. Erdeşîr Hürmüzdegân’da Part Hükümdarı V. Erdevân’ı yenilgiye uğrattı ve bu zaferin ardından 226 yılında İran’ın mutlak hükümdarı olarak taç giydi ve “şâhânşâh” unvanını aldı. Devletin sınırlarını doğuda Kirman’a, batıda Elimais’e kadar genişleten ve birçok yeni şehir kuran Erdeşîr devleti oğlu Şâpûr ile birlikte idare etti. Sâsânî toplumunda hiyerarşinin başı şehinşahtı. Kendisinde “fer” adı verilen ilâhî bir gücün bulunduğuna ve bu gücün Erdeşîr’in V. Erdavân’ı yenmesinden sonra Part hânedanından Sâsânî hânedanına geçtiğine inanılırdı. Sâsânî toplumu dört sınıfa ayrılırdı: Rahipler, askerler, kâtipler ve halk. Bu ayırım kesin hatlarla yapıldı ve bir sınıftan diğerine geçmek mümkün değildi. Her sınıfın bürokratik bir yapısı vardı, her sınıfın temsilcisi o sınıfı divanda temsil ederdi.

Sâsânî hükümdarlarının en meşhurlarından olan önemli askerî ve idarî reformlar yapan 1. Hüsrev genelde başarılı bir dış politika izledi. Bu arada Bizans’la mücadelesini sürdürdü, Anadolu ve Suriye’de bazı şehirleri ele geçirdi. Bu dönemde başlayan Sâsânîler’in Güney Arabistan’daki hâkimiyeti İslâm fetihlerine kadar devam etti. Kırk sekiz yıllık bir iktidar döneminden sonra ölen I. Hüsrev’in tahtına, IV. Hürmüz çıktı. Hürmüz’ün yerine getirilen oğlu II. Hüsrev İmparator Herakleios döneminde de Bizans ile mücadeleye devam etti. Sâsânî orduları Kudüs’ü zapt ederek kutsal haçı ele geçirdiler. Bizans İmparatoru Herakleios, Sâsânîler’e karşı mücadele için başşehirden ayrıldı. Sâsânîler’in kutsal şehri Gence, Bizans ordusunun eline geçti. Tekrar hücuma geçen Sâsânîler, Anadolu’yu aşıp İstanbul’un karşısında Khalkedon’a kadar ilerlediler. Herakleios’un Nînevâ’da Sâsânîler’in ana ordusunu kesin bir yenilgiye uğratmasıyla Bizans-Sâsânî mücadelesi Bizans’ın üstünlüğüyle sonuçlandı. Hz. Peygamber, dönemin bazı devlet başkanlarına İslâm’a davet mektupları gönderdiği sırada II. Hüsrev’e de bir mektup gönderdi. Hüsrev elçiye hakarette bulundu. II. Hüsrev’in ölümü ülkede kaos yarattı ve Arap akınları başladı. İslâm orduları Sâsânîler’i yenilgiye uğrattı. 651 yılında düşmanları tarafından Merv’de öldürülen 3.Yezdicerd’in sülâlesine mensup olanlar 8. yüzyılın ortalarına kadar Çin sarayında sürgün hayatı yaşadılar. 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Naskali, Esko, Sâsânîler, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2009, Cilt: 36, sf: 174-176

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun