Salname

  • Salname : Osmanlılar’da remi ve özel kurumlar tarafından yayımlanan yıllıklar
  • Salname Örnekleri : Salname-i Nezaret-i Hariciyye: Osmanlı Dışişleri Bakanlığı Yıllığı, Rasadhane-i Amire Salnamesi, Rüsumat Salnamesi, Salname-i Hadika, Salname-i Ebüzziya, Rebi-i Ma’rifet, Nevsal-i Ma’rifet

Osmanlı Devleti’nde merkezi yönetimin, nezaretlerin, askeri kurumların, vilayetlerin, bazı özel kurum ve kişilerin yıllık olarak çıkardıkları bilgilendirme amaçlı neşriyata salname adı verilmektedir. Kabaca resmi ve özel olarak ikiye ayrılan salnamelerin resmileri devlet, nezaret ve vilayetlere ait olanlar şeklinde üç başlıkta ele alınmaktadır. Bu bağlamda inceleyecek olursak; resmi salnameler, 1847 yılında Mustafa Reşid Paşa’nın öncülüğünde çıkarıldı. Batı’da büyük ilgi uyandıran salname, aynı yıl içinde Fransızca’ya tercüme edilerek yayımlandı. Bu tarihten sonra 1849 yılında içerik olarak daha zengin salnameler hazırlandı, sonuncusu 1918 tarihini taşıyan devlet salnameleri Cumhuriyet döneminde basıldı. İlk ikisi Türkiye Cumhuriyeti Devlet Salnamesi adıyla, üçüncüsü Türkiye Cumhuriyeti Devlet Yıllığı adıyla yayıma hazırlanarak altı sayı neşredildi. İlk salname örnekleri taş baskı olarak karşımıza çıkmakta daha sonraki yıllarda çıkarılanların çok daha iyi hazırlandığı görülmektedir. Nitekim altın yaldızlı ve lüks baskılı olarak yayımlanan II. Abdülhamid dönemi salnameleri, Osmanlı matbaacılığının ve devlet yayıncılığının ulaşmış olduğu seviyeyi gösteren dikkate değer örneklerdir.

Nezaret salnameleri, devlet salnameleri kadar düzenli olmasa da yayımlandıkları dönem için önemli bilgi kaynağı teşkil eden resmi salnamelerin bir bölümü nezaretler ve askeri kurumlar tarafından hazırlanarak 1865-1908 yılları arasında 51 adet olarak basıldığı bilinmektedir. İlki Keçecizade Fuad Paşa’nın seraskerliği döneminde neşredilen bu salnameler devrin Osmanlı kara ve deniz ordularının teşkilat yapısını, personel ve asker sayısını vermekte olup askeri tarih çalışmaları bakımından önemli bir kaynaktır. 24 kez neşredilen bu salnamenin sonuncusu 1926 yılına ait olup bir defaya mahsus olmak üzere yayımlanan İlmiyye Salnamesi, salnameler arasında muhtevası ve baskı kalitesi bakımından ayrı bir yere ve öneme sahiptir. Vilayet Salnameleri’nde ise toplamda 504 künye tespit edilmiş olup yayımlanma geleneği, Cumhuriyet döneminde 1967/1973 yıllarında toplu halde yayımlanan il yıllıkları ile sürdürüldü. Vilayet örnekleri arasında muhteva ve baskı kalitesi bakımından çok iyi nitelikte olanları mevcut olup bir kısmı çeşitli resim, fotoğraf ve istatistikler ihtiva etmektedir. Son olarak ise Özel Salnameler, Osmanlı Devleti’nde bazı özel kurumlar ve kişiler daha çok almanak diye nitelendirilebilecek türde salnameler yayımlamış; ilki Ali Suavi tarafından Türkiye Fi Sene adıyla Paris’te basılmıştır. Bunlarda Osmanlı Devleti’nin coğrafi durumu, nüfusu, zirai ve sınai üretimi, kara ve deniz yolları, ticaret gemileri ve limanları, para ve ölçü birimleri ve şirketler hakkında bilgi vermektedir.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Aydın, Bilgin, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 2009, cilt 36, sayfa: 51-54

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun