Salih Zeki

  • Meslek : Bilim tarihçisi, matematik ve astronomi bilgini
  • Doğum : 1864 - İstanbul
  • Ölüm : 1921 - İstanbul
  • Eş : Halide Edip Adıvar
  • Başlıca Eserler : Hikmet-i Tabiyye Dersleri, Kamus-ı Riyaziyyat, Asar-ı Bakıye, Mizan-ı Tefekkür, İlim ve Faraziye, İlim ve Usul

Darüşşafaka Lisesi’ni bitirdikten sonra Posta ve Telgraf Nezareti Fen Kalemi’nde göreve başlayan Salih Zeki, ertesi yıl üç arkadaşıyla birlikte Paris’te elektrik mühendisliği alanında öğretim veren bir yüksek okula gönderildi. Türkiye’ye döndüğünde bilim tarihiyle ilgilenmeye başladı, 1889 yılında bir Türk bilim adamının yurt dışında yayımladığı ilk bilim tarihi çalışması olan bir makalesi yayımlandı. Çeşitli görevler icra etti, bunlar sırasıyla Mekteb-i Mülkiyye’de fizik ve kimya dersleri vermek, Rasathane-i Amire’de çalışmak, rasathane müdürü olmak, Resimli Gazete’nin yöneticisi olmak gibi vazifeler yer almaktadır. Tanin Gazetesi’nde bilimsel makaleler yazmaya başladığı yıl Meclis-i Maarif üyeliğine getirildi. Bu sırada Darülfünun-ı Sahane’nin Ulum-i Riyaziyye ve Tabiyye Şubesi’nde analitik geometri, matematiksel fizik, astronomi ve ihtimaller hesabı dersleri veren Salih Zeki, 1910 yılında Tevfik Fikret’in yerine Mekteb-i Sultani’nin müdürlüğüne tayin edildi. 1917 yılında yöneticilikten istifa ettiyse de fen şubesindeki öğretim üyeliği görevini sürdürdü ancak geçirdiği ruhi bunalımının ardından hayatını kaybetti.

Salih Zeki’nin çalışma alanları dört başlık altında değerlendirilebilir. Bunlardan ilki astronomi olup, 1913 yılında Paris’te saatlerin birleştirilmesi meselesini görüşmek üzere toplanan milletlerarası kongreye Osmanlı delegesi olarak katılmış, böylece Türkiye’de Greenwich saatine geçiş çalışmaları başlamıştır. İkincisi matematik; Çağdaş matematiğin Türkiye’ye girişinde önemli hizmetleri olduğu gibi Darülfünun’da verdiği konferanslarla sayılar kuramı, sanal sayılar, Öklid dışı geometriler gibi o günlerde yabancısı olduğu birçok alanı Türkiye’ye tanıttı. Üçüncüsü mantık; Türkiye’ye cebirsel mantığın girişinde önemli çalışmaları olan Salih Zeki’ye göre mantıkta üç bakış açısı vardır. Mantık-ı suri, mantık-ı musavver, mantık-ı işari’dir. Dördüncüsü ise bilim tarihi; İslam toplumunda süregelen bilimsel çalışmaları günümüz bilim tarihi yöntemleriyle yeni baştan değerlendirmiş; dolayısıyla o, Türkiye’de bilim tarihi yazıcılığının babası sayılmaktadır.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Unat, Yavuz, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 2009, cilt 36, sayfa: 43-45

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun