Şah Sultan Külliyesi

  • Önem : Eyüp’te 18.yüzyılın sonunda inşa edilen külliye
  • Yaptıran : III. Mustafa’nın kızı ve III. Selim’in ablası olan Şah Sultan tarafından yaptırıldı
  • Mimarı : İbrâhim Kâmil Ağa

Eyüp ilçesinde Zal Mahmud Paşa Camii’nin yanında yer alan Şah Sultan Külliyesi türbe, sıbyan mektebi, sebil, çeşme ve hazîreden meydana gelir. Külliye 1800 yılında tamamlandı. Öncesinde külliyenin yerinde İskender Bey Mektebi vardı. Şah Sultan, kötü durumdaki mektebi ve bitişiğindeki Nâfiz Feyzullah Efendizâde Hamid Molla Efendi Konağı’nı yıktırdı ve yerine külliyeyi inşa ettirdi. Solda her iki yanında birer küçük çeşmesi olan türbe, türbenin sağında avlu kapısı ve en sağda üzerinde sıbyan mektebi bulunan sebil yer alır. Avlu kapısı yuvarlak kemerlidir. Kapı üzerindeki altı satır halinde on iki beyitlik kitâbe Yesârîzâde Mustafa İzzet Efendi’nin hattıyla yazıldı. Kapı dekoratif bir kilit taşına sahip bir kemerle avluya açılır. Kemerin üzerinde, “Cennet annelerin ayakları altındadır” hadisi yazılıdır. Kuzey tarafından girilen türbenin önde bağımsız dört sütunla türbenin ana gövdesine bağlı dört yarım sütun üzerine oturan yuvarlak kemerli üç açıklığa sahip revak mevcuttur. Türbenin kapısı farklı iki renkte mermerle örülüdür. Türbede Şah Sultan’ın annesi Mihrişah Kadın, Şah Sultan ve eşi Nişancı Seyyid Mustafa Paşa yatmaktadır.

Bezeme açısından oldukça zengin olan yapının giriş kapısının kemerinin üstündeki panoya celî sülüs hatla Ankebût sûresinin 57. ayeti yazıldı. Kapının her iki yanında bulunan pencerelerin üzerinde celî sülüs hatla iki parça halinde Zümer sûresinin 53. âyetinin bir bölümü, alt sıra pencerelerin üzerindeki geniş yazı kuşağında Zümer sûresinin 73-75. âyetleri yazılıdır. Kitâbeler İsmâil Zühdü Efendi’nindir. Üst sıra pencerelerinin üst köşelerindeki madalyonlarda ism-i celâl, ism-i nebî, dört halife, Hasan, Hüseyin, Zübeyr, Sa‘d, Saîd ve Talha isimleri yer alır.  Sebilin üstünde yer alan sıbyan mektebi açık ve kapalı olmak üzere iki kısımdan oluşur. Mektebin alt katında türbedara ve görevlilere ait iki oda vardır. Batısındaki merdivenin altında üç adet abdest alma kurnası, merdivenin kuzeyinde üç tuvalet ve bir lavabo vardır. Ahşap tavanlı mektep kurşun kaplı kırma bir çatıyla örtülüdür. Caddeye bakan cephesinde bir kuşevi görülür. Avludaki yer cümle kapısının tam karşısındadır. Mermer çeşmenin cephesinde “mâşallah” yazısı, “h. 1215” tarihi ve III. Selim’in tuğrası vardır.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Parlak, Sevgi, Şah Sultan Külliyesi, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2010, Cilt:38, sf:258-260

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun