Safiyüddin Erdebilî

  • Önem : Safevî Devleti’ni kuran ailenin atası
  • Doğum : 1252 -Erdebil
  • Ölüm : 12 Eylül 1334 - Erdebil

Safeviyye tarikatının kurucusu olan Safiyüddin’in soyunun Arap, Türk, Fars ya da Kürt olduğu yolunda değişik görüşler ileri sürüldü. Altı yaşında iken babasını kaybetti. Genç yaşında tasavvuf eğitimi almak için arayış içine girdi. Erdebil’de uzun süre kendi meşrebine uygun bir şeyh bulamayınca Şîraz’da yaşadığını duyduğu Necîbüddin b. Büzgaş’ın yanına gitmeye karar verdi, ancak Şîraz’a gittiğinde şeyhin vefat ettiğini öğrendi. Burada Necîbüddin’in yerine geçen oğlu Şeyh Zahîrüddin Abdurrahman, Şeyh Sa‘dî-i Şîrâzî, Mevlânâ Radıyyüddin el-Mâlikî, Rükneddin el-Mâlikî, Şeyh Rükneddin Beyzâvî ve Emîr Abdullah Farsî gibi âlim ve mutasavvıflarla görüştü. Mevlânâ Radıyyüddin el-Mâlikî’nin tefsir derslerine katılarak icâzet aldı. Emîr Abdullah Farsî’nin tavsiyesi üzerine Geylân bölgesinde faaliyet gösteren Şeyh İbrâhim Zâhid-i Geylânî’nin yanına gitti. Zâhidiyye tarikatının kurucusu sayılan İbrâhim Zâhid-i Geylânî’nin yanında seyrü sülûkünü tamamladı. İbrâhim Zâhid, Şîraz’da faaliyet gösterdiği sırada onu irşad göreviyle Merâga’ya gönderdi. Daha sonra Erdebil’de yaptırılan büyük dergâha halife olarak tayin etti.

Erdebil’deki tekkede faaliyetlerini sürdüren Şeyh Safiyyüddin’in henüz İbrâhim Zâhid-i Geylânî hayatta iken ünü geniş bir çevreye yayıldı, İlhanlı yöneticilerinin büyük güvenini kazandı. Faaliyetlerini Erdebil dışında da sürdüren Şeyh Safiyyüddin müridleriyle birlikte Deştikıpçak ve Kırım gibi bölgelere gidip halkı irşada çalıştı. Azerbaycan, Gîlân, Taberistan (Mâzenderan), Horasan, Buhara, Türkmenistan, Türkistan, Karahıtay, Çin Türkistanı, Hindistan, Serendib, İran, Irak, Suriye, Lübnan, Hicaz, Anadolu ve Rumeli bölgelerinde bulunan birçok şehirden binlerce mürid edindi. Vasiyeti gereği yerine oğlu ve halifesi Sadreddin Mûsâ geçti. Safeviyye tarikatının pîri olan Safiyyüddîn-i Erdebîlî’nin soyundan gelen ve İran’da 1501 yılında Safevîler Devleti’ni kurup Şiî İsnâaşeriyye’yi resmî mezhep olarak ilân eden Şah İsmâil ile babası Haydar ve dedesi Cüneyd’in durumu şeyh hakkında bazı tereddütler doğurmuşsa da görüşlerinin geniş bir şekilde yer aldığı Ṣafvetü’ṣ-ṣafâʾnın tahrif edilmemiş nüshalarındaki bilgiler onun Ehl-i sünnet inancına sahip olduğunu açıkça gösterir.

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Öngören, Reşat, Safiyüddin Erdebilî, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2008, c.35, sf.476-478

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun