Rüstem Paşa

Rüstem Paşa
  • Doğum : 1500-Saraybosna
  • Ölüm : 10 Temmuz 1561-İstanbul
  • İlk görev süresi : 28 Kasım 1544 – 6 Ekim 1553
  • İkinci görev süresi : 29 Eylül 1555 – 10 Temmuz 1561
  • Önce gelen : Hadım Süleyman Paşa (ilk dönem), Kara Ahmed Paşa (İkinci dönem)
  • Sonra gelen : Kara Ahmed Paşa (ilk dönem), Semiz Ali Paşa (İkinci dönem)

Kanuni Sultan Süleyman’ın kızı Mihrimah Sultan’ın eşi olan Rüstem Paşa, Osmanlı devlet yönetiminde etkili olan sadrazamlardan biridir. Macaristan seferinde Kanuni Sultan Süleyman’a eşlik ederek o gün itibariyle devlet işlerinde her geçen gün etkili olmaya başladı. Kendisine veziriazamlık yolunu açmak için kurguladığı stratejiler başarıya ulaştı. Özellikle Hürrem Sultan, Mihrimah Sultan ve Rüstem Paşa üçgeni, devlet yönetimini bir süre ele aldı. 2003 yapımı Hürrem Sultan dizisinde Rüstem Paşa karakteri Serhat Nalbantoğlu tarafından canlandırılırken, 2011-2014 yılları arasında yayınlanan Muhteşem Yüzyıl adlı dizide ise Ozan Güven tarafından canlandırdı.

Sultan Süleyman ile Tanışması

Acemi Ocağı'na ne zaman alındığına dair kesin bilgi bulunmayan Rüstem Paşa'nın Bernardo Navagero'ya bizzat anlattığına göre haracını ödeyemeyen ilk efendisi tarafından haracın yerine köle olarak sultanın Galata'daki sarayına teslim edilmiş, burada kısa zamanda dikkatleri üzerine çekmiş ve iç oğlan olarak saraya getirilmiştir. Navagero ayrıca yine paşadan naklen nasıl yükseldiğini de aktarır. Sarayda Kanuni Sultan Süleyman'ın elindeki bir şey pencereden düşmüş, padişahın yanında bulunanlar düşen eşyayı yakalamak için merdivenlerden inerken genç Rüstem pencereden atlamış ve bu hareketiyle padişahın gözüne girmiştir.

 

Hürrem Sultan’ın oğullarının tahta çıkması için Şehzade Mustafa’yı devre dışı bırakmaya çalışırken en büyük destekçisi damadı idi. Paşa’nın tertibi ile 1553 yılındaki İran seferi sırasında şehzade öldürüldü ve bu durum halk arasında büyük tepkilere neden oldu. Kanuni Sultan Süleyman’da asker arasında büyük infiale yol açması sonucu Rüstem Paşa’yı veziriazamlıktan azletti. Şehzade’nin katline ‘’Mekr-i Rüstem’’ diye not düşüldü.

Rüstem Paşa, 19 yıl süren veziriazamlığından sonra 2 yıl boyunca Üsküdar’daki konağında ikamet etti. Azledilmesine rağmen Kanuni’nin damadı olması dolayısıyla otoritesinden fazla bir şey kaybetmedi. Zaten 1555 yılında Hürrem Sultan ve Mihrimah Sultan’ın gayreti ile veziriazamlık makamında bulunan Kara Ahmet Paşa’nın öldürülmesi üzerine Rüstem Paşa ikinci kez bu makama getirildi. Ölümüne kadar yaklaık 6 yıl süren bu görevinde Cerbe Deniz Savaşı’nı kazandı.

Veziriazamlık Dönemi

Bu dönemde Osmanlı Devleti’ni en fazla uğraştıran mesele Şehzade Bayezid ile Şehzade Selim arasındaki mücade oldu ve Rüsteme Paşa’da Şehzade Bayezid’i tutmakta idi. Yalnız Şehzade Bayezid asi konumuna düşüp İran’a kaçması sonucu Şehzade Selim’in tarafına geçen paşa, 1561 yılında hayatını kaybetti. Türbesi İstanbul’da Şehzade Camii Haziresinde’dir.

Hakkında Söylenenler

Fransızlar’ın korkunç yaratık, Almanların gaddar ve menfur diye tanımladığı, Venedikliler’in çekindiği Rüstem Paşa, mantıklı sebepler ileri sürüldüğünde bunları kabul etmekten çekinmeyen zeki ve uzak görüşlü bir devlet adamı olarak tarif edilir. Osmanlı kaynaklarında ise tedbirli, tutumlu, zengin, şairlerden hoşlanmayan, yararlı düşünceli gibi sıfatlar ile anılır.

Ölümünün Ardından

Vefat ettiğinde ardında 15 milyon dukalık büyük bir miras bırakan paşa, Osmanlı kaynaklarında serveti yaklaşık 12 milyon altın olarak zikredilir. Geride 1700 köle, 2900 savaş atı, 780.000 hasene altın, nakit olarak 1000 yük para, Anadolu ve Rumeli’de 815 çiftlik, 76 su değirmeni ve 5000 ciltten fazla çeşitli kitap ve daha birçok değerli eşya bırakmıştır.

Yaptırmış olduğu yüzlerce hayır eseri ve bağışladığı gelirlerle de önemli bir yere sahip olan paşa, kurduğu vakıflar ile Hırvatistan, Macaristan, Balkanlar, Rumeli, İstanbul, Anadolu, Mısır, Medine ve Kudüs başta olmak üzere ülkenin farklı coğrafyalarında pek çok eser yaptırmıştır.

Meziyetleri

Aldığı mali önlemler ile devletin hazinesine büyük paralar kazandıran paşa, seyyahlar tarafından sarayın çiçeklerini bile satarak hazineye gelir sağladığı anlatılır. Oğuz Han’dan başlayarak Türk tarihinden kısaca bahsedildikten sonra 1561 yılına kadar Osmanlı tarihinin anlatıldığı bir eser Rüstem Paşa Tarihi diye şöhret bulmuş; hatta bu isimle Almanca’ya çevrilmiştir. Rüstem Paşa, Hürrem Sultan’la iş birliği yapması ve Şehzade Mustafa’nın ölümünde rolü olması yüzünden dönemin tarihçilerinin eserlerinde ve şairlerin beyitlerinde genelde olumsuz olarak takdim edilir. Ancak toplam 14,5 yıl süren iki veziriazamlığı döneminde ıslahatçılığıyla devletin siyasi ve mali gelişmesine katkısı olduğu açıktır.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Afyoncu, Erhan, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt 35, 2008

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun