Rıza Pehlevi

Rıza Pehlevi
  • Görev : İran Şahı
  • Doğum : 1878 - İran
  • Ölüm : 26 Temmuz 1944

Pehlevi Hanedanı’nın kurucusu ve İran Şahı Rıza Pehlevi, İran’ın batılılaşma ve laikleşme sürecinde direkt katkıda bulunan kişidir. Babasının ölümü üzerine oldukça zor çocukluk günleri geçiren Şah Rıza, babası gibi asker olmaya karar verir. Kabiliyeti ve çalışkanlığı sayesinde askerlik mesleğinde hızla terfi edip tuğgeneral rütbesine kadar yükseldi. 1. Dünya Savaşı sırasında Hemedan Piyade Taburu'nun kumandanlığına getirildi. 1921 yılı başlarında Rıza Han, emrindeki 2500 kişilik Kazak kuvvetiyle Tahran'a girip stratejik noktaları kontrol altına aldı. Bunun üzerine hükümet düştü ve gazeteci Seyyid Ziyaeddin Tabâtabaî tarafından yeni bir hükümet kuruldu.

1923'te Ahmed Şah başbakanlığı Rıza Han'a verdi, bir ay sonra da Avrupa seyahatine çıktı. Tahran'da halkın hükümete karşı duyduğu hoş­nutsuzluk sonucu gösteriler başladı ve kı­sa sürede diğer şehirlere de sıçradı. Bazı milletvekilleri, özellikle Türkiye'de yaşanan değişikliklerden etkilenerek ülkede cumhuriyet rejiminin kurulması için meclise bir yasa tasarısı verdi. Bu sırada onun cumhuriyetçi davranışlarından hoşlanmayan Kaçar Ahmed Şah meclis başkanına Avrupa'dan gönderdiği bir yazıyla azlini istedi; Rıza Han da istifa edip Tahran'dan ayrıldı. Ancak kamuoyunda onun istifasını geri alıp tekrar ülkenin başına geçmesi doğrultusunda bir istek oluştu ve Tahran'a dönen Rıza Han yeni bir kabine kurarak tekrar göreve başladı. 12 Aralık 1925 tarihinde Rıza Han’ın meclis tarafından "şehinşah" ilan edilmesiyle Pehlevi hanedanı kuruldu ve Rıza Şah Tahran'daki Gülistan Sarayı’nda taç giydi. II. Dünya Savaş’ı Döneminde Naziler’e yakınlık gösterdiği düşünülen Rıza Şah Almanlar'ın İran ile birleşmesini engellemek amacıyla 16 Eylül 1941 tarihinde istifa görünümü altında tahttan indirildi. Güney Afrika'daki Johannesburg'a sürgüne gönderilen Rıza Şah burada vefat etti.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun