Riyaziyeci Mehmet Nadir Bey

  • Meslek : Matematikçi, eğitimci ve mütercim.
  • Doğum : 1856 – Sakız Adası
  • Ölüm : 13 Aralık 1927
  • Başlıca Eserleri : Hesâb-ı Nazarî

Osmanlı’nın son dönemlerinde yetişen ve uluslararası alanda teorik matematik adına yayım yapan ilk Türk matematikçi olan Mehmed Nâdir, Bursa Askerî Rüşdiyesi ile İstanbul Kuleli Askerî Lisesi’ni bitirdikten sonra Harbiye Mektebi’ne girse de sonrasında Bahriye Mektebi’ne geçti. Erkân-ı harbiye mülâzımı rütbesiyle mezun olduktan sonra aynı okulda matematik öğretmeye başladı. Üstleri tarafından fark edilince Dîvanhâne-i Bahriyye Meclisi kâtipliğine tayin edildi, aynı zamanda Dârüşşafaka’da matematik hocalığı görevine getirildi. Bu okuldaki geleceğin büyük matematikçisi Sâlih Zeki ile karşılaştı ve ona özel bir ilgi gösterdi. Bu sırada Bahriye Mektebi ders nâzırı Cebirci Eşref Bey kendisinden daha iyi faydalanabilmek için onu tekrar Bahriye Mektebi’ne naklettirdi. Buradan izinsiz olarak İngiltere’ye giden Mehmed Nâdir, yakın dostu Hüseyin Avni ile Londra’da matematik kurslarına devam etti. İstanbul’a döndüğünde görevini izinsiz terk ettiği için memuriyetten uzaklaştırıldı ve bir yıl hapis cezasına çarptırıldı. Hapishaneden çıkınca eğitim öğretim konusundaki düşüncelerini uygulamak için Abdi Kâmil’le birlikte Şemsülmaârif Mektebi’ni, ardından da kendi okulu Numûne-i Terakkî’yi kurdu. Okulunu ilk, orta ve lise şeklinde üç kısma ayırdı ve kızların eğitimine önem verdiğinden onlara ayrı bir bölüm tahsis etti; okulun eğitim öğretim yapısına istikrar kazandırınca Edirne’de bir şubesini açtı.

İttihat ve Terakkî’nin ileri gelenleriyle irtibat halinde olan Mehmed Nâdir, cemiyet Abdülhamid’i devirmek için darbe hazırlığındayken gözaltına alıp sorgulandı ve elebaşların adlarını vermek zorunda kaldı. Darbe önlendikten sonra Numûne-i Terakkî’nin yönetimi Maarif Vekâleti’ne bağlandı; kendisi de Aşiret Mekteb-i Hümâyunu müdürlüğüne getirildi. Ardından önce Cem‘iyyet-i Rüsûmiyye müdürlüğüne, sonra Halep Maarif müdürlüğüne tayin edildi.  İttihat ve Terakkî iktidara geçince Mehmed Nâdir’i görevinden aldı ve Trablusgarp’a yolladı. Buranın işgali üzerine İstanbul’a dönerek resmî görevle Edirne’ye gönderildi. Balkan Savaşı’nın ardından İstanbul’a gelerek Dârüşşafaka ve İnâs Dârülfünunu’nda yüksek hesap dersi muallimliğine ile müderrisliği yaptı. Daha sonra Sâlih Zeki dârülfünunun reisi olarak, kendisini keşfeden eski hocası Mehmed Nâdir’i Nazariyye-i A‘dâd Kürsüsü’nün başına geçirdi. Vefatına kadar bu görevini sürdüren Mehmed Nâdir, Edirnekapı’daki aile mezarlığına defnedildi. 

 

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Fazlıoğlu, İhsan, Mehmed Nâdir, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2003, Cilt: 28, syf: 499-500  

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun