Refik Saydam

Refik Saydam
  • Doğum : 8 Eylül 1881 - İstanbul
  • Ölüm : 8 Temmuz 1942 - İstanbul
  • Meslek : Hekim, siyaset
  • Partisi : Cumhuriyet Halk Partisi
  • Görevi : Başbakan - 25 Ocak 1939 – 8 Temmuz 1942
  • Önce gelen : Celâl Bayar
  • Sonra gelen : Şükrü Saraçoğlu
  • Bulunduğu Savaşlar : Balkan Savaşları, I. Dünya Savaşı, Türk Kurtuluş Savaşı

Türk hekim ve devlet adamı Refik Saydam, tifo, dizanteri, veba, kolera aşılarıyla tetanos, dizanteri serumları üretmesi ve tifüse karşı hazırladığı aşı ile tanınan bilim insanıdır. Hazırladığı aşının tıp literatürüne geçmesi Refik Saydam'ı Türk hekimliği içinde önemli bir yere koymaktadır. Türkiye'de halkın sağlığının korunması amacıyla laboratuvar görevi için 1928 yılında kurulan Hıfzıssıhha Enstitüsü'nün kurucusu olan Saydam, Türkiye Cumhuriyeti'nin 4. Başbakanlığını yapmıştır.

Hayatı

8 Eylül 1881’de İstanbul’un Fatih ilçesinde doğan Refik Saydam'ın babası Ahmet Efendi annesi Fatma Nefis Hanımdır. Saydam, mahalle mektebinin ardından  1892 yılında Fatih Askeri Rüştiyesi’ne ardından 1896 yılında İstanbul Kuleli Askeri İdadisi’ne girdi. Askeri Tıbbiyeyi Doktor Yüzbaşı olarak 22 Ekim 1905 Tarihinde bitirerek üç yıl Gülhane Askerî Tıp Akademisi’nde Embriyoloji ve Histoloji bölümlerinde çalıştı. 1910 yılında Almanya’da Berlin askeri tıp akademisinde eğitim gördü. Balkan Savaşı’nın belireceği yıllarda İstanbul'a döndü ve savaş döneminde Antalya ve Çatalca cephesinde Kolera hastalığını önleyici çalışmalar yaptı. 1914’te atandığı Sahra Genel Sağlık Müfettiş Yardımcılığı sırasında Bakteriyoloji Enstitüsü’nü örgütleyerek tifo, dizanteri, veba ve kolera aşıları ile tetanos ve dizanteri serumlarının burada üretilmesini ve I. Dünya Savaşı boyunca ordu ihtiyacının karşılanmasını sağladı. Tifüse karşı hazırladığı aşı tıp literatürüne geçti ve bu aşı I. Dünya Savaşı’nda Alman ordusunda ve Kurtuluş Savaşı döneminde Türk ordularında kullanıldı. 1919’da 9. Kolordu sağlık müfettişi muavinliği görevi ile Mustafa Kemal Paşa'yla birlikte Bandırma Vapuru’yle Anadolu'ya geçti. Onunla birlikte Erzurum ve Sivas Kongrelerine katıldı. 1920’de açılan meclise Doğubeyazit milletvekili olarak girdi. İkinci dönemden sonra İstanbul milletvekili olarak sürdürdü. Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılışını izleyen günlerden 3 Mayıs 1920’de 3 sayılı kanun ile Millet Meclisi hükümeti kurulmuştur.

Halide Edip Adıvar'ın eşi Dr. Adnan Adıvar'ın ilk sağlık bakanlığının ardından  23.03.1921 tarihinde Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekili olarak seçildi, 14 yıl süren bakanlığı boyunca Cumhuriyetin sağlık hizmetlerini kurdu. Nazi Almanya’sından kaçan bilim insanlarını ülkeyi kalkdındırmak için kabul eden Türkiye'de Alman doktorların da bu minvalde kabul edilmesiyle Batı tipi sağlık hizmetlerinin yakalamasında onların katkılarını aldı. Medeni Kanun’un yürürlüğe girmesinden sonra Gazi Mustafa Kemal Atatürk kendisine Saydam soyadını verdi. 1931-1938 yıllarında zaman zaman Eğitim ve Maliye Bakanlıklarına da vekalet eden Dr. Saydam, Atatürk’ün ölümünden sonra 1939 - 1942 yılları arasında başbakanlık ve içişleri bakanlığı, CHP genel sekreterliği ve 15 yıl Kızılay Başkanlığı yaptı. 8 Temmuz 1942’de İstanbul’un besin sorununun düzenlenmesi için yaptığı inceleme gezisinden sonra Pera Palas otelindeki odasında hayatını kaybetti.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Prof. Dr. Recep Akdur, Bandırma Vapurunda Üç Tıbbiyeli, Bütün Dünya dergisi: http://www.butundunya.com/pdfs/2019/05/027-032.pdf

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun