Piri Reis

Piri Reis
  • Meslek : Denizci, kartograf
  • Önemi : Dünya haritası çizmesi ve Kitâb-ı Bahriyye adlı eseriyle denizcilere rehberlik etmesi
  • Asıl Adı : Muhyiddin Piri Bey
  • Doğum : 1465-1470/Gelibolu
  • Ölümü : 1554/Kahire

Asıl adı Piri Muhyiddin b. Hacı Mehmed olan ünlü Osmanlı denizcisi ve haritacısı Piri Reis, Gelibolu’da dünyaya geldi. Piri Reis’in hayatına dair detaylar daha çok kendi yazdığı Kitâb-ı Bahriyye’deki beyanlara dayanır. Burada anlatılana göre Sicilya’dan Fransa’ya, oradan Sardunya’ya kadar bütün Akdeniz’de korsanlık faaliyeti yürüten Piri Reis’in yolu Osmanlı Devleti ile 1486’da Endülüs’te Müslümanların hakimiyetindeki son şehir olan Gırnata’da katliama uğrayan Müslümanlar Osmanlı Devleti’nden yardım istemesi üzerine kesişti. O dönem denizaşırı sefere çıkacak bir donanması olmayan Osmanlı Devleti, bölgeye kendi sancağını taşıyan Kemal Reis’i gönderdi. Bu sefere Piri Reis’de katıldı ve bölgedeki Müslümanlar İspanya’dan Kuzey Afrika’ya taşıdı. Bununla birlikte II. Bayezid’in Venedik’e düşündüğü seferde yer aldı, Akdeniz korsanlarını Osmanlı donanmasına katılmaya çağırdı, 1494’te amcası ile birlikte Osmanlı’nın resmi hizmetine girdi. Reis, Osmanlı Donanması’nın Venedik Donanması’na karşı sağlamaya çalıştığı deniz kontrolü mücadelesinde Osmanlı donanmasında gemi komutanı olarak yer aldı, böylece ilk kez savaş kaptanı oldu. Bu süreçten sonra Osmanlı’nın istikbali için uzak diyarlara yelken açan Piri Reis, Osmanlı’nın denizlerdeki sembolü haline geldi.

Pîrî Reis asıl, çizdiği iki dünya haritası ve Akdeniz portolanı olan Kitâb-ı Bahriyye adlı eseriyle büyük ün kazandı. Gelibolu’da çizdiği 1513 tarihli dünya haritası parçası İspanya, Portekiz ve Batı Afrika kıyıları ile Amerika kıtasının doğu kıyılarını göstermektedir. Günümüzde mevcut en eski dünya haritası olması bakımından önemi tartışılmaz olan haritanın kaynakları Doğu ve Batı dünyasından kendisine ulaşan eski haritalarla Kristof Kolomb’un haritasıdır. Piri Reis Kitâb-ı Bahriyye’de, Hint ve Çin denizlerinin yeni yapılan haritaları hakkında ilk bilgileri kendisinin elde etmiş olduğunu ve Yavuz Sultan Selim’e bu haritaları takdim ettiğini bildirir. Haritada o zamana kadar yapılan yeni keşiflerin dikkatle takip edildiğini gösteren ipuçları vardır. 1528-29 yılında çizdiği ikinci dünya haritası ise Atlas Okyanusu’nun kuzeyini, Kuzey ve Orta Amerika kıyılarını göstermektedir. Ege ve Akdeniz kıyılarının atlası niteliğindeki Kitâb-ı Bahriyye ilki 1521 yılında mensur olarak, ikincisi gözden geçirilmiş ve temize çekilmiş, kısmen manzum şekilde 1526’da Kanuni Sultan Süleyman’a takdim edilmiştir. Piri Reis’in kendi gözlemlerine dayanan Kitâb-ı Bahriyye denizcilerin elinden düşürmediği bir rehber kitap olmuştur. Yabancı dillerde tam ve kısmi tercümeleri bulunmaktadır.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Bostan, İdris, Piri Reis, Diyanet İslam Ansiklopedisi,2007, c.34, sf.283-285

Ahmet Fidan, Bir İnsan Olarak Koca Reis, Hayatı ve Vizyonu, Kent Kültürü ve Yönetimi Hakemli Elektronik Dergi, cilt. 6 Sayı.2, 2013

İbrahim Yılmaz, Mustafa Yılmaz, Piri Reis’in Eserlerinde Afrika, Harita Teknolojileri Elektronik Dergisi, cilt.7, sayı.3, 2015

 
DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun