Pertevniyal Valide Sultan Külliyesi

Pertevniyal Valide Sultan Külliyesi
  • Önem : İstanbul’da 19. yüzyılın ikinci yarısında inşa edilen külliye

II. Mahmud’un eşi ve Sultan Abdülaziz’in annesi Pertevniyal Vâlide Sultan tarafından Aksaray Meydanı’nda yaptırılan külliye cami, mektep, türbe, türbedar odası, kütüphane, muvakkithâne, karakol, altı adet çeşme ve yedi adet dükkândan oluşur. Bina emini Hüseyin Bey, yardımcısı Hüsrev Bey, kâtibi Sâmi Efendi, vakıf idarecisi Bogos Bey (daha sonra Mihran Bey), Kalfa (mimarı) Serkis (Balyan) Bey, yamağı kardeşi Agop ve Bedros beyler, mermere ve sıva üstüne işlenecek motifleri çizen Oseb Bey ile yamağı Agop (Balyan) Bey’dir. Aksaray’da yanmış olan Kâtib Camii’nin arsası üzerine inşa edildi. Serkis Kalfa tasarımını ve çizimini Pertevniyal Vâlide Sultan’ın, “Ortaköy Camii kadar olsun” şeklindeki emrine göre düzenledi, cami harimini Ortaköy Camii’nin harimi kadar yaptı, fakat avlusunu ondan daha geniş tuttu. Külliyenin inşaatı 1868’den 1871’e kadar 121 hafta sürdü. Karma üslûpta inşa edilmiş olan cami, son devir Osmanlı camilerinde sıkça karşılaşılan dört büyük ayak üzerine oturmuş dört büyük kemerli ve tek kubbeli bir yapıdır.

Neo-gotik tarzdaki pencerelerin sivri kemer dolguları mermerden olan caminin içi gözü yoracak derecede yoğun kalem işleriyle süslüdür. Mavinin hâkim olduğu mekânda bitkisel süslemelerin yanı sıra yıldız düzenlemeleri de görülür. Bu ağır süslemelerin arasında bütün duvarları boydan boya dolaşan çift sıra mukarnaslı mermer süsleme şeridinin üzerinde bir kitâbe kuşağı mevcuttur. Burada celî sülüs hatla Mülk sûresi yazılıdır. Mihrap ve minber mermerden yapıldı. Minberde ise klasik öğelerin yanında külâh yerine bombeli dilimli kubbe yer aldı. Avlunun kuzeybatı köşesindeki Pertevniyal Vâlide Sultan’ın türbesinde kendisiyle birlikte torunu Yûsuf İzzeddin Efendi’nin oğlu Mehmed Sâdeddin Efendi gömülüdür. İlk defa 1926-1929 yıllarında tramvay yolunun genişletilmesi için sökülüp geriye alınan türbe Prost projesiyle daha da geri çekilmek üzere 1958’de tekrar yıktırıldı. Vatan ve Millet caddelerinin açılmasından sonra Aksaray Meydanı’nın yeniden düzenlenmesi sırasında bugünkü yerine monte edildi.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Yavaş, Doğan, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt: 34, 2007, s: 241-242

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun