Pertevniyal Sultan

  • Önem : . Mahmud’un “beşinci kadını” ve Sultan Abdülaziz’in annesi
  • Doğum : 1810(?)
  • Ölüm : 1884
  • Eşi : 2. Mahmut

Büyük bir hayırsever olan Pertevniyal Vâlide Sultan Çerkez asıllıydı. Şehzade Abdülaziz Efendi’yi dünyaya getirdiğinde beşinci kadınefendiliğe yükseldi. 1861’de Sultan Abdülmecid’in vefatı ve Abdülaziz’in tahta geçmesiyle Vâlide Sultan unvanını aldı. Pertevniyal Vâlide Sultan, oğlu tahta geçer geçmez devlet işlerine müdahale etmeye başladı. Sultan Mısır Valisi İsmâil Paşa, Pertevniyal’e ve Sultan Abdülaziz’e değerli hediyeler vererek Mısır’da veraset sistemini değiştirip kendi çocuklarına intikal ettirdi. Pertevniyal Vâlide Sultan, Hüseyin Avni Paşa ile diğer muhalifler tarafından oğlunun tahttan indirilmesine ve kısa bir süre sonra da ölümüne şahit oldu; bu sıralarda çok kötü günler yaşadı. Pertevniyal’in sıkıntıları II. Abdülhamid’in tahta geçmesiyle birlikte azaldı. Yeni padişahtan saygı gördü; bu tarihten ölümüne kadar olan süreyi daha ziyade bazı çocukların yetişmesine yardım etmekle geçirdi. Sultan Abdülaziz’in tahttan indirilmesi ve ardından şüpheli bir şekilde ölmesiyle alâkalı olarak II. Abdülhamid’in Haziran 1881’de Yıldız Sarayı’nda kurdurduğu mahkemenin Midhat Paşa ve arkadaşlarını mahkûm etmesi ve bunların Tâif’e sürülmesi üzerine padişaha bir teşekkür mektubu gönderdi.

Öte yandan zor durumda kalmış pek çok kimseye yardımcı olan Pertevniyal’in bu yardımlarından biri borç yüzünden hapsedilen insanların paralarını ödeyip onları hapisten kurtarmaktı. Bu yardımları zaman zaman devlet maliyesi için de yaptı. Hükümet para sıkıntısı yüzünden 1866 yılı Ağustos maaşlarını ödeyemeyince Vâlide Sultan aylık tahsisatı olan 5000 lirayı hazineye bağışladı. Hocapaşa’da çıkan büyük yangında felâketzedelere nakdî yardımda bulundu. 1874’teki kuraklık ve kıtlık dolayısıyla Anadolu halkına yaptığı yardımların yanında Kırım’dan getirttiği çift öküzlerini çiftçilere dağıttırdı. Ayrıca Kudüs’teki Kubbetü’s-sahre için Paris’ten büyük bir avize sipariş etti ve avize Kudüs’e götürüldü. Pertevniyal Vâlide Sultan’ın en önemli eseri, Aksaray’da daha önce yanmış olan Kâtib Camii’nin yerine inşa ettirdiği kendi adıyla anılan cami, mektep, muvakkithâne, sebil ve türbeden oluşan külliyesidir. Bunun dışında Vâlide Sultan’ın İstanbul’un pek çok yerinde çeşmeleri vardır. Vâlide Sultan vefat ettikten sonra Aksaray’da inşa ettirdiği caminin yanındaki türbesine defnedildi.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Akyıldız, Ali, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt: 34, 2007, s: 239-240

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun