Osman Turan

Osman Turan
  • Meslek : Türk tarihçisi, fikir ve siyaset adamı
  • Doğum : 1914 - Bayburt, Aydıntepe (Çatıksu)
  • Ölüm : 17 Ocak 1978 - İstanbul
  • Başlıca Eserleri : Selçuklular Tarihi ve Türk-İslâm Medeniyeti, Türk Cihân Hâkimiyeti Mefkûresi Tarihi, Selçuklular Zamanında Türkiye, Selçuklular ve İslâmiyet, Doğu Anadolu Türk Devletleri Tarihi

İlmî ve fikrî tartışmalarda son derece kararlı ve ödün vermez bir tutum sergileyen Osman Turan çalışkanlığı ve Türk tarihine ilgisi dolayısıyla M. Fuad Köprülü’nün dikkatini çekerek Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü Orta Çağ Tarihi Kürsüsü’ne burslu doktora öğrencisi seçildi. Köprülü’nün danışmanlığında iki yılda hazırladığı On İki Hayvanlı Türk Takvimi adlı çalışmasıyla doktor unvanını aldı. Bu çalışma Türkiye’de tarih alanında yapılan ilk doktoradır. Köprülü’nün fakülteden ayrılıp siyasete atılması üzerine Orta Çağ Türk-İslâm tarihi derslerini vermekle görevlendirildi. Farsça, Arapça ve Fransızcasını geliştirip kaynak yayımına ve orijinal araştırmalara başlayan Osman Turan, Orta Zaman Türk Devletlerinde Türkçe Unvanlar adlı çalışmasıyla doçentliğe yükseltildi. Türkçülük-Turancılık davasından yargılanan Nihal Atsız’ı fakültedeki odasında ağırlaması yüzünden Millî Eğitim bakanı tarafından açığa alındı. Paris ve Londra’da araştırmalarda bulundu; bu arada Milletlerarası Şarkiyat ve Türkiyat kongreleriyle UNESCO konferanslarına bildiriler sundu. Türk Tarih Kurumu’na aslî üye seçildi.

Olayların sebep ve sonuçlarını belirlerken daima çok sebeplilik ilkesini benimseyen, bilhassa maddî ve mânevî âmillere eşit derecede önem veren  Osman Turan için 1954 yılı hayatında bir dönüm noktası teşkil etti. Hocası M. Fuad Köprülü’yü örnek alan Turan siyasete atıldı ve bir daha fakültedeki görevine dönemedi. 1954 ve 1957 yıllarında Demokrat Parti’den Trabzon milletvekili seçildi. Fakat siyasetin esnek ve değişken havasına hiçbir zaman ayak uyduramadı; iç muhalefete geçmekten ve partisinin icraatını eleştirmekten çekinmedi. Tarih araştırmalarına ve memleket meselelerine dair yazılarına ara vermeden devam etti. 27 Mayıs 1960 ihtilâlinde tutuklanarak yaklaşık on altı ay hapis yattı ve ihtilâl mahkemesinde yargılandıktan sonra beraat etti. Tekrar siyasete girdi. Adalet Partisi’ne giren Osman Turan, bu partinin siyasetine de ayak uyduramadı. Emekliye ayrılıp meslek hayatına fiilen son verdi. Geçirdiği beyin kanaması sonucunda vefat etti.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Koca, Salim, Osman Turan, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2012, c.42, sf.410-412

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun