Ortahisar Camii

  • Önem : Trabzon’un fethinden sonra Fâtih Sultan Mehmed’in şehrin en eski kilisesinden çevirip ilk cuma namazını kıldığı cami

Şehir merkezinde sur içinde yer alan yapının ilk defa 4-5. yüzyıllarda Aziz Andreas’a izâfe edilen bir manastır kompleksinin içinde yapıldığı kabul edilir. 11-12. yüzyıllarda üç nefli bir bazilika olarak yenilendi, Daha sonra haç planlı hale getirildi. Trabzon’un 1461 yılında fethinden sonra Fâtih Sultan Mehmed tarafından camiye çevrilen ve mimari özelliklerini koruyarak günümüze kadar gelen yapı Fâtih Camii diye de anılır. Bazı araştırmacılar yapıyı Altunbaşlı Bâkire Kilisesi olarak adlandırdı. Yapının merkezî kubbesi onikigen şeklinde yüksek kasnaklı olup içte pandantiflere oturur. Yan neflerin üzerinde galeriler vardır. Sahınların üstü beşik tonozlarla örtülüdür. 13. yüzyılda ayrıca batıya Kafkas etkileri ve mahallî etkiler taşıyan bir dış narteks eklendi. 13-14. yüzyıllarda yapıya kuzeydeki iki sütunlu giriş ve bu kısmın doğusunda iki hücre ilâve edildi. Trabzon Komnenos kralları burada tahta çıktı. Bazıları kilise içerisine ve avlusuna gömüldü.

Evliya Çelebi cami hakkında ayrıntılı bilgi verirken günümüzde izi kalmayan Fâtih adına bir medresesi, sıbyan mektebi, imaret ve dârülkurrâsının olduğunu belirtir. Türk devrinde caminin esas girişi kuzeye alındı, güney duvarının ortasına bir mihrap yerleştirildi, minber konuldu ve minare yapıldı. Muntazam bir taş işçiliğine sahip olan binanın üst örtüsü kurşun kaplıdır. Caminin minaresi kuzey giriş mekânının yakınında yer alır ve binadan ayrı olarak yüksek bir kaide üzerine oturtuldu. Ortahisar Camii’ne değişik zamanlarda kitâbeler konuldu ve süslemeler yapıldı. Bunlardan kuzeyde esas giriş kapısının üstündeki mermer lento üzerinde Âyetü’l-kürsî yazıldı ve sonuna “târîh-i feth-i Trabzon 867” ibaresi eklendi. Caminin doğu kapısı üzerindeki kitâbeye göre burası 1837 yılında Hazînedarzâde Osman Paşa tarafından açıldı. Doğu cephesinde ayrıca apsisin kuzeydeki duvar üzerine Rakkas Sinan Bey’in Kulaklı Çeşme’ye ait 1483 tarihli kitabesiyle 1468 tarihli Sûfî Ali Bey’in adı geçen sur onarım kitâbesi bulunur. Mihrabın doğusundaki oda ise üzerindeki 1842 tarihli kitâbeye göre Hazînedarzâde Abdullah Paşa’nın kardeşi Ahmed Muhtar Bey tarafından kütüphane haline getirildi. Caminin kuzeydoğusundaki hücreler bir ara sıbyan mektebi olarak kullanılırken buradaki duvara bir çeşme yapıldı.

beyaztarih.com'da yayınlanan makale, röportaj, özel dosyalar, ansiklopedi, resimlerle tarih ve sorularla tarih yayınlarının tüm yayın telifleri beyaztarih.com'a aittir. Yapılacak küçük alıntılar dışında hiçbir şekilde çoğaltılamaz.
Kaynakçalar

Karpuz, Haşim, Ortahisar Camii, Diyanet İslam Ansiklopedisi, 2007, Cilt:33, sf:407-408

DİĞER ANSİKLOPEDİLER
KELAM

Su nasıl suya benzerse, bir milletin geleceği de geçmişine öyle benzer.

İbn Haldun